De schrikkelseconde lijkt definitief te verdwijnen. Volgende maand neemt de Algemene Conferentie voor Maten en Gewichten (CGMP) in Parijs een besluit over de toekomst van de extra seconde die sinds 1972 af en toe aan de wereldtijd wordt toegevoegd. Het ontwerpbesluit voorziet in de invoering van een zogeheten schrikkeluur, waardoor de klok de komende eeuwen niet meer hoeft te worden bijgesteld.
De schrikkelseconde werd in 1972 ingevoerd om een verschil op te lossen tussen de tijd gemeten door atoomklokken en de tijd gebaseerd op de rotatie van de aarde. De aarde draait door smeltend ijs, veranderende weerpatronen en getijdenkrachten soms net iets langzamer, waardoor de twee tijdsystemen uit elkaar kunnen lopen. Sindsdien is 27 keer een extra seconde toegevoegd, voor het laatst in 2016. In Nederland zijn de bijbehorende radioflitsen sinds 2018 afgeschaft, maar bij de BBC is het Greenwich-tijdsignaal nog steeds elk uur te horen.
Inmiddels is de schrikkelseconde ingehaald door de tijd. Rond 2020 begon de aarde weer iets sneller te draaien, wat het al jarenlopende debat over de noodzaak van bijstellingen deed oplaaien. Belangrijker zijn de zorgen over computernetwerken. Die moeten de extra seconde op exact hetzelfde moment verwerken, anders kunnen ze tijdelijk niet goed met elkaar communiceren en kunnen hele netwerken platgaan. Dat vormt een serieus risico voor bijvoorbeeld de financiële markten, die afhankelijk zijn van nauwkeurige tijdstempels bij transacties.
Erik Dierikx, hoofdwetenschapper bij het Nationaal Metrologisch Instituut, herinnert zich een datacenter dat in 2016 in de problemen kwam door de schrikkelseconde. Ook gebeurde het een keer dat passagiers van een luchtvaartmaatschappij plotseling niet meer konden inchecken. «Inmiddels zijn er veel meer datacenters, dus de voordelen van die schrikkelseconden wegen niet meer op tegen de nadelen», zegt Dierikx. Hij verwacht dat het overgrote deel van de deelnemers, waaronder Nederland, zal instemmen met afschaffing.
Het ontwerpbesluit van de CGMP vervangt de schrikkelseconde door een schrikkeluur, bedoeld voor de verre toekomst. Daardoor is bijstelling van de klok de komende eeuwen niet meer nodig en waarschijnlijk nog langer. «Ik denk dat we richting de duizend jaar kunnen gaan voordat er weer een correctie nodig is», aldus Dierikx.
Het besluit in Parijs valt ruim een halve eeuw na de invoering van de schrikkelseconde. Wat begon als een technische oplossing voor een astronomisch probleem, is in het digitale tijdperk een risico geworden voor de nauwkeurigheid en stabiliteit van wereldwijde netwerken. De verwachting is dat de conferentie het voorstel aanneemt, waarmee een einde komt aan een tijdperk van incidentele secondecorrecties.