VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans wil dat meer Nederlanders vijf dagen per week gaan werken. Tijdens de Binnenhoflezing noemde hij de vijfdaagse werkweek als norm een noodzakelijke stap om de economie te laten groeien. Hij richtte zich specifiek op jongeren die in hun eerste baan parttime willen werken, vaak maximaal vier dagen en soms zelfs drie. «Laten we weer vaker gewoon vijf dagen in de week werken als norm stellen en dan natuurlijk ook zorgen dat meer werken loont en dat voor wie dat wil ook overwerken loont», aldus Brekelmans.
De VVD'er noemde het een «ongemakkelijk gesprek» en wees ook op het aantal mensen met een werkloosheidsuitkering, bijstandsuitkering of arbeidsongeschiktheidsuitkering. «We kunnen het ons simpelweg niet veroorloven dat een miljoen mensen aan de kant staan en dat dit aantal iedere maand opnieuw blijft oplopen. Dat is voor niemand goed», zei hij. Daarnaast haalde hij uit naar de vakbonden met de opmerking: «Kijk even wat verder dan je protestbord lang is.»
Economen plaatsen echter vraagtekens bij de haalbaarheid van Brekelmans' wens. Volgens hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen van het CBS heeft bijna driekwart van de Nederlandse bevolking werk en wordt er veel parttime gewerkt. «Als je wil dat die fulltime gaan werken, gaat dat ook ten koste van andere dingen, zoals mantelzorg of vrijwilligerswerk», zegt Van Mulligen. Mensen kiezen vaak bewust voor deeltijd, bijvoorbeeld vanwege zorgtaken.
Hoogleraar arbeidsmarkt Sonja Bekker van de Universiteit Utrecht wijst erop dat de discussie breder is dan alleen de werknemer. «Er wordt voorbijgegaan aan het feit dat zorg voor bijvoorbeeld kinderen ook een flinke taak kan zijn. Niet iedereen kan kinderopvang betalen en kinderopvang is ook niet altijd flexibel genoeg. Sommige mensen werken juist 's nachts of heel vroeg, dan is de kinderopvang niet altijd open», zegt Bekker. Ze benadrukt dat er ook aan de werkgeverskant iets moet veranderen. «Flexibele deeltijdswerkers zijn ook een instrument dat voor werkgevers handig is. Bijvoorbeeld bij piekbelasting in de zorg, daar heb je 's ochtends meer werk, want je moet de mensen uit bed helpen, maar in de middag is het rustiger. Dan kan je dat opvangen met deeltijdwerknemers.»
Brekelmans richt zijn pijlen vooral op jongeren. Volgens Van Mulligen is het aantal werkende jongeren de laatste jaren al flink gestegen, vooral onder jonge vrouwen. «Ook de arbeidsdeelname bij jongeren is veel hoger dan bij eerdere generaties», aldus de CBS-econoom. Uit CBS-cijfers blijkt dat het aandeel werkende vrouwen in de groep 15 tot 25-jarigen net iets hoger ligt dan het aandeel mannen. Nederland scoort sowieso goed in Europese lijstjes op het gebied van arbeidsparticipatie, het deel van de bevolking dat betaald werk doet.
Toch ziet Brekelmans nog mogelijkheden om dat aandeel te vergroten, met name onder mensen met een uitkering. Van Mulligen plaatst daar kanttekeningen bij. «De winst die daar te halen valt is heel beperkt. Voor sommigen zit werken er niet in, omdat ze ziek zijn. De zorg en de bouw, sectoren waar veel personeel nodig is, daar kan je niet zomaar aan de slag. Daarvoor moet je geschoold zijn.» En zelfs als mensen kunnen werken, is het de vraag of werkgevers openstaan voor mensen met beperkingen. «Er is een groep mensen die kan werken en wil werken, maar onder bepaalde randvoorwaarden omdat ze bijvoorbeeld ziek zijn. Een werkgever moet dat willen.»
Ook het idee dat meer werken lonend kan worden gemaakt, brengt Brekelmans' wens niet direct dichterbij. Uit eerder onderzoek van het CPB bleek al dat het verhogen van de financiële prikkel maar beperkt effect heeft op het aantal gewerkte uren. De discussie over meer werken raakt daarmee aan een breder debat over arbeidsmarkt, zorgtaken en de inrichting van het sociale stelsel.