Premier Rob Jetten heeft honderden berichten op sociale media door kunstmatige intelligentie laten schrijven. Dat blijkt uit onderzoek van de Volkskrant, dat het AI-detectieprogramma Pangram gebruikte om berichten op de persoonlijke accounts van Jetten en zijn partij D66 op Facebook, Instagram, X en LinkedIn te analyseren. Minstens 232 berichten zouden met hulp van een chatbot tot stand zijn gekomen.
Jetten bevestigt het gebruik van AI tegenover de NOS. «Af en toe AI gebruiken om het werk een beetje makkelijker te maken, dat betekent niet dat er niet nog even door menselijke ogen naar wordt gekeken», zegt de premier. D66 ziet er geen probleem in. De partij steunde eerder wel een nieuwe Europese AI-wet, waarin het belang van transparant AI-gebruik wordt onderstreept. Over het gebruik van AI voor eigen berichten is de partij echter niet open geweest.
Het onderzoek richtte zich op berichten van voor en na de introductie van ChatGPT in 2022. Als controle analyseerde de krant ook 700 berichten van Jetten en D66 van vóór die tijd. Geen daarvan werd door Pangram als AI gegenereerd aangemerkt. Een voorbeeld van een AI-post van Jetten gaat over de excuses aan de Molukse gemeenschap, die de premier deze zomer namens de regering aanbood. In het bericht staat onder meer: «Verschillende verhalen, verschillende vormen van onrecht. Niet om met elkaar te vergelijken, maar wel om naast elkaar te blijven vertellen.» Volgens de Volkskrant is dit een van de vele zinnen die door een chatbot zijn gemaakt.
Deskundigen reageren kritisch. Mariken van der Velden, hoogleraar politieke communicatie aan de Vrije Universiteit Amsterdam, stelt dat de premier zijn geloofwaardigheid op het spel zet. «AI wordt vaak in een adem genoemd met misinformatie. Je wil de informatie van de premier kunnen vertrouwen», zegt ze. Claes de Vreese, hoogleraar AI en samenleving, wijst erop dat taalmodellen een wenselijke emotie creëren, niet per se wat iemand echt voelt. «Mensen zullen zich gaan afvragen: wie is nou de échte Jetten? Op deze manier verwatert de authenticiteit van de premier.»
Pieter Walraven van adviesbureau Public Matters noemt AI een welkome assistent voor politici, maar waarschuwt voor te veel afhankelijkheid. «Het wordt ingewikkelder als mensen klakkeloos AI-gegenereerde berichten overnemen. Als politici een mening gaan vormen op basis van AI, dan is dat een zorgelijke ontwikkeling.»
Het gebruik van AI in de politieke communicatie is niet nieuw, maar roept vragen op over transparantie en authenticiteit. Politici maken al langer gebruik van spindoctors en tekstschrijvers, maar de inzet van AI maakt het moeilijker te achterhalen wie de echte auteur is. De Volkskrant onderzocht ook berichten van vice-premier Yesilgöz (VVD) en Bontenbal (CDA). Daar kwamen nauwelijks AI-berichten naar voren.
De discussie over AI in de politiek speelt tegen de achtergrond van de Europese AI-wet, die transparantie over AI-gebruik verplicht stelt. D66 steunde die wet, maar past deze norm niet toe op de eigen communicatie. Jetten benadrukt dat menselijke controle altijd plaatsvindt. Critici menen echter dat het vertrouwen in de politiek kan afnemen als burgers niet weten welke uitingen door AI zijn gemaakt. De vraag is of kiezers het accepteren dat hun premier een deel van zijn communicatie uitbesteedt aan een algoritme.