Vooruit wil werk maken van verplichte gemeentefusies in Vlaanderen. De partij lanceert het voorstel om het aantal Vlaamse gemeenten tegen 2036 terug te brengen tot ongeveer 100. Vandaag telt Vlaanderen nog 300 gemeenten. Met dat plan wil Vooruit de bestuurskracht van de lokale overheden versterken en de dienstverlening aan burgers efficiënter maken.
Het voorstel betekent een opmerkelijke koerswijziging binnen de partij. Waar fusies tot nu toe vooral vrijwillig werden aangemoedigd, kiest Vooruit nu voor een verplichtend kader. De partij wil daarmee komaf maken met de ongelijke schaal waarop gemeenten vandaag werken. Kleine gemeenten zouden volgens de partij te weinig capaciteit hebben om complexe uitdagingen aan te pakken, zoals wonen, mobiliteit, energie en zorg. Een schaalvergroting moet dat verhelpen.
De timing van het voorstel is opvallend. Het komt er op het moment dat de Vlaamse regering werkt aan een nieuw regeerakkoord, waarin gemeentefusies al een belangrijk thema zijn. De voorbije legislatuur zette Vlaanderen al in op vrijwillige fusies, met onder meer de fusie van onder andere Brugge en deelgemeenten als voorbeeld. Maar het tempo ligt Vooruit te laag. De partij wil vaart maken en kiest daarom voor een verplichtend traject met een duidelijke deadline.
Het plan zal ongetwijfeld voor discussie zorgen, ook binnen de Vlaamse meerderheidspartijen. Niet alle gemeenten staan te springen om hun zelfstandigheid op te geven. Vooral kleinere gemeenten vrezen dat ze hun eigenheid verliezen en dat de afstand tot het bestuur groter wordt. Vooruit countert dat argument door te wijzen op de voordelen: schaalvoordelen, meer professionele ondersteuning en een sterkere onderhandelingspositie tegenover hogere overheden.
De partij wil ook werk maken van een eerlijk verdeelmechanisme, zodat fusiegemeenten niet worden gestraft voor hun nieuwe omvang. Gemeenten die fuseren zouden tijdelijk extra middelen krijgen om de overgang te vergemakkelijken. Daarnaast moet er volgens Vooruit voldoende aandacht gaan naar de lokale verankering van diensten, zodat burgers niet het gevoel krijgen dat ze verder van hun bestuur komen te staan.
Het voorstel van Vooruit kadert in een bredere visie op de organisatie van de Vlaamse staat. De partij wil niet alleen het aantal gemeenten verminderen, maar ook de provincies hervormen en de intercommunales stroomlijnen. Het doel is een overheid die dichter bij de burger staat, maar tegelijk sterk genoeg is om de grote uitdagingen van de toekomst aan te gaan. Of dat ook haalbaar is, zal de komende maanden blijken in het Vlaamse parlement en de onderhandelingen over het nieuwe regeerakkoord.