Nederland mag vooralsnog geen asielzoekers terugsturen naar Italië. De rechtbank in Den Haag bepaalde dat minister Van den Brink van Asiel en Migratie onvoldoende heeft aangetoond dat de opvangomstandigheden in Italië sinds de inwerkingtreding van het Europese migratiepact zijn verbeterd. De uitspraak volgt op een zaak die een Russische asielzoeker had aangespannen tegen zijn voorgenomen overdracht aan Italië.
De rechter stelt dat Nederland de leefomstandigheden van teruggestuurde asielzoekers in Italië niet kan garanderen. Het beroep van de minister op toezeggingen van de Italiaanse autoriteiten wordt door de rechtbank als onvoldoende bewijs beschouwd. De Russische man leverde volgens de rechtbank juist overtuigend bewijs dat de problemen rond de opvang in Italië nog niet zijn opgelost.
De uitspraak is een nieuwe tegenslag voor het kabinet, dat eerder dit jaar hoopte op hervatting van de overdrachten aan Italië. In juni deed Italië de toezegging dat de opvang voor asielzoekers weer voldeed aan de internationale verplichtingen. Minister Van den Brink baseerde zijn besluit om overdrachten te hervatten mede op een gesprek met zijn Italiaanse ambtgenoot van Binnenlandse Zaken, waarin nieuwe opvangvoorzieningen zouden zijn toegezegd.
De Raad van State legde in 2023 een verbod op op het terugsturen van asielzoekers naar Italië, omdat het land kampt met een tekort aan opvangplekken. Asielzoekers konden daardoor op straat belanden. Het migratiepact van de Europese Unie, dat na jarenlange onderhandelingen op 12 juni in werking trad, moest hier verandering in brengen. Het pact heeft als doel het aantal migranten dat illegaal de EU binnenkomt te verminderen en afspraken te maken over het terugsturen van doorreizigers naar het land van eerste aankomst.
De rechtbank wijst erop dat het migratiepact nog maar zeer kort van kracht is en dat de omstandigheden in Italië kunnen verbeteren. Die hoop delen Kamerleden die zich achter het migratiepact schaarden. De Tweede Kamer stemde in april met grote meerderheid in met het Europese migratiepact en roept nu zowel de minister als de Europese Unie op tot actie.
JA21-Kamerlid Boomsma stelt dat de uitspraak het hele asielbeleid ondermijnt. Hij wil dat de minister Italië aanspreekt en duidelijk maakt dat het land zijn beloften moet nakomen. Daarnaast pleit Boomsma voor aanpassing van de juridische ruimte binnen het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. De uitspraak is volgens hem gebaseerd op het folterverdrag uit 1950, dat oorspronkelijk bedoeld was om martelingen tegen te gaan. Hij pleit voor een nieuw protocol om te voorkomen dat op basis van dat verdrag overdrachten worden geblokkeerd.
D66-Kamerlid Van Asten vindt dat ook de EU-commissaris voor Asielzaken Italië moet aanspreken. Hij wijst erop dat het migratiepact pas sinds juni geldt en dat de uitvoering nog op gang moet komen. De minister van Asiel en Migratie wil eerst de uitspraak bestuderen en komt later met een inhoudelijke reactie.