Jared Kushner, de schoonzoon van de Amerikaanse president Donald Trump, is betrokken bij onderhandelingen over vrede in Oekraïne, Gaza en Iran. Tegelijkertijd heeft hij zakelijke belangen in diezelfde gebieden. Recent speelde hij een sleutelrol bij de omstreden deal die Trump sloot met de Russische president Poetin over de aankoop van Russische diesel. Daardoor rijst de vraag of Kushner onderhandelt voor vrede of voor zijn eigen financiële gewin.
Kushner trouwde in 2009 met Ivanka Trump en won als schoonzoon het vertrouwen van Trump. Toen Trump enkele jaren later de presidentsverkiezingen won, werd Kushner zonder enige overheidservaring senior adviseur in zijn regering. Die aanstelling was voor landen over de hele wereld reden om een band met hem op te bouwen. «De Saudi's, Emiraten en de Russen begrepen dat close worden met Jared Kushner een manier is om close te worden met Donald Trump», zegt onderzoeksjournalist Andrea Bernstein, die een boek schreef over hoe politieke en zakelijke macht samensmelten voor Trump en Kushner.
Kushner kreeg van Trump de taak om vrede te brengen in het Midden-Oosten. Hij zorgde ervoor dat meer landen Israël erkennen, maar er is ook kritiek op zijn manier van werken. Ondertussen verdient hij miljarden dollars met investeringen wereldwijd. In Trumps eerste termijn waren die investeringen nog te controleren, omdat Kushner zolang hij voor het Witte Huis werkte transparant moest zijn over zijn zaken. Na Trump I zei hij dat hij zich tijdens een nieuwe termijn niet opnieuw met overheidszaken wilde bemoeien en zich wilde richten op zijn investeringen.
Direct na de verkiezingen werd Kushner echter benaderd door Trump en de wereld rondgestuurd om belangrijke akkoorden uit te onderhandelen. Dit keer met een belangrijk verschil: op papier bekleedt Kushner geen officiële rol in de regering, waardoor hij geen zakelijke belangen hoeft te openbaren. Dat is zorgelijk, volgens aanklager Hui Chen, expert op het gebied van ethiek en belangenverstrengeling. «Wanneer iemand simpelweg kan zeggen: 'Ik ben vrijwilliger en ik word niet betaald, maar ik ga wel een enorme invloed uitoefenen op levens van mensen', dan roept dat zorgen op.»
Bernstein wijst op een nieuwe situatie in de Amerikaanse geschiedenis. «Iemand bevindt zich in een uiterst machtige positie, reist de wereld rond om grote deals te sluiten, en runt tegelijkertijd een privéonderneming. En we hebben geen enkele manier om te achterhalen hoe die twee met elkaar verweven zijn.»
Belangenverstrengeling is daardoor moeilijk te onderzoeken, maar CNN toonde in één geval aan dat Kushner een aanzienlijk belang heeft in ondernemingen die militair materieel leveren aan Israël. Dat terwijl hij tegelijkertijd een centrale rol speelt in diplomatieke onderhandelingen over vrede in het Midden-Oosten. Kushner is ook betrokken bij pogingen om de oorlog in Iran te beëindigen, terwijl de Israëlische defensie-industrie van diezelfde oorlog profiteert en Kushner daar financieel van meeprofiteert.
Ook bij de oorlog in Oekraïne spelen zakelijke belangen. Tijdens de onderhandelingen over vrede ligt er een miljardenovername van Russische oliebezittingen van Lukoil op tafel. Volgens Bernstein is het de vraag of Kushner daarvan profiteert. «Er is geen bewijs, maar we weten wel dat mensen met wie zij zakelijke relaties hebben onderhouden, van de overname kunnen profiteren.»
Het onderzoek van CNN leidde tot een officiële aanklacht tegen Kushner, al is het de vraag of hij ook echt veroordeeld wordt. «Zolang de president het ministerie van Justitie controleert, is het uiterst onwaarschijnlijk dat dat zal gebeuren», zegt Bernstein. De tussentijdse verkiezingen begin november kunnen daar verandering in brengen. Krijgen de Democraten het Congres in handen, dan kan Kushner onder druk gezet worden.
Hui Chen wijst erop dat mogelijke belangenverstrengeling van hoge overheidsmedewerkers niet nieuw is in de Amerikaanse geschiedenis, maar vaak meer in de schaduw plaatsvond. «Ze traden niet naar buiten, maar namen wel het voortouw bij onderhandelingen en vredesgesprekken. Dat doet Trump eigenlijk wel beter, transparanter.» Trump is zelf open over zijn werkwijze. Bernstein: «Hij zei: 'Ik geef mensen ruimhartig geld en dan, twee of drie jaar later, wanneer ik ze nodig heb, bel ik ze op en staan ze voor me klaar'. Precies dat zien we nu op enorme schaal terug in het Amerikaanse bestuur.»
Volgens Bernstein wordt belangenverstrengeling in de VS niet alleen steeds normaler, maar worden zakelijke belangen zelfs gezien als een voordeel voor de diplomatie. «Dat terwijl de opstellers van de grondwet juist waarschuwden dat dergelijke relaties een bedreiging kunnen vormen voor ons volledige democratische stelsel.»