De begroting van minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) heeft eind augustus bijna geleid tot de val van het kabinet. Coalitiepartners D66 en CDA noemden de plannen «veel te rechts». De VVD bestrijdt dat en stelt dat de begroting juist genoeg toenadering tot de oppositie bevatte. Wat er precies in het oorspronkelijke plan stond, is nu duidelijker geworden.
Volgens betrokkenen was de onvrede over de begroting zo groot dat een kabinetscrisis dichtbij was. D66 en CDA vonden dat de voorstellen te eenzijdig gericht waren op bezuinigingen en hervormingen die vooral rechtse kiezers moesten aanspreken. De VVD daarentegen benadrukt dat er ook maatregelen in stonden die de oppositie tegemoetkwamen. Het conflict speelde zich af in de weken voorafgaand aan Prinsjesdag, toen de Miljoenennota nog moest worden vastgesteld.
De vergelijking tussen het oorspronkelijke plan van Heinen en de uiteindelijke Miljoenennota moet uitwijzen welke onderdelen zijn aangepast om de coalitie bijeen te houden. Daaruit blijkt dat er op het laatste moment water bij de wijn is gedaan. Zo zijn enkele bezuinigingen verzacht en zijn er extra investeringen opgenomen. De precieze details van het oorspronkelijke plan zijn ingezien door NRC, maar de inhoud ervan is nog niet volledig openbaar.
De gang van zaken rond de begroting illustreert de fragiele verhoudingen binnen de coalitie. D66 en CDA hebben zich de afgelopen periode vaker kritisch uitgelaten over het financiële beleid van Heinen. De VVD op haar beurt vindt dat er te weinig waardering is voor de keuzes die zijn gemaakt. Het bijna-kabinetsval toont aan hoe gevoelig de onderlinge verhoudingen liggen, zeker nu de economische vooruitzichten onzeker zijn.
De Miljoenennota wordt traditioneel op Prinsjesdag gepresenteerd. Dit jaar viel die presentatie samen met de nasleep van de interne crisis. De Tweede Kamer debatteert binnenkort over de begroting. Verwacht wordt dat de oppositiepartijen, waaronder D66 en CDA, kritische vragen zullen stellen over de totstandkoming en de inhoud van de plannen. De VVD zal moeten uitleggen waarom zij de begroting niet te rechts vindt.
Het is nog niet duidelijk of de aanpassingen in de Miljoenennota voldoende zijn om de rust binnen de coalitie te herstellen. De komende debatten moeten uitwijzen of de partijen nader tot elkaar komen. Feit is dat de begroting van Heinen een van de meest besproken politieke kwesties van dit moment is. De vergelijking met het oorspronkelijke plan geeft inzicht in de politieke keuzes die zijn gemaakt om een kabinetscrisis te voorkomen.