Gdyby Rosja zdecydowała się przetestować gotowość NATO, początek konfrontacji wcale nie musi wyglądać jak klasyczna wojna z czołgami na granicy i rakietami na niebie. Eksperci ds. bezpieczeństwa zwracają uwagę, że Moskwa może wybrać znacznie mniej oczywiste, ale równie groźne metody, które uderzą w najbardziej wrażliwe punkty Sojuszu.
W analizach pojawiają się scenariusze, w których Rosja wykorzystuje działania hybrydowe — od cyberataków na infrastrukturę krytyczną, przez kampanie dezinformacyjne, po prowokacje na granicach państw członkowskich. Celem takich operacji nie jest bowiem zdobycie terytorium, lecz sprawdzenie, jak szybko i jak jednolicie zareaguje cały Sojusz Północnoatlantycki na sytuację kryzysową.
Szczególnie narażone na tego typu presję są państwa flanki wschodniej, w tym Polska i kraje bałtyckie, które graniczą bezpośrednio z Rosją lub jej sojusznikami. To właśnie tam, zdaniem analityków, Moskwa mogłaby testować determinację NATO, wykorzystując np. incydenty z udziałem migrantów na granicy, naruszenia przestrzeni powietrznej czy sabotaż na podmorskich kablach energetycznych i telekomunikacyjnych.
Eksperci podkreślają, że odpowiedź Sojuszu na takie działania nie jest oczywista. Artykuł 5. Traktatu Waszyngtońskiego mówi o zbrojnej napaści na państwo członkowskie, ale wiele współczesnych zagrożeń — jak ataki cybernetyczne czy operacje wpływu — znajduje się w szarej strefie, poniżej progu klasycznej wojny. To rodzi pytania o to, kiedy i w jaki sposób NATO mogłoby uruchomić mechanizmy obronne.
Rosja od lat doskonali taktykę działań poniżej progu wojny, łącząc nacisk militarny z presją polityczną, gospodarczą i informacyjną. Zdaniem analityków, kluczowe znaczenie dla wiarygodności NATO ma nie tylko gotowość wojskowa, ale także odporność społeczna i instytucjonalna państw członkowskich na tego typu presję. Sojusz musi być przygotowany na to, że przeciwnik będzie szukał najsłabszego ogniwa, zanim dojdzie do otwartego starcia.
Dlatego też, jak wskazują eksperci, debata o bezpieczeństwie w Europie Środkowo-Wschodniej nie może koncentrować się wyłącznie na liczbie żołnierzy i sprzętu na wschodniej flance. Równie istotne jest wzmacnianie odporności na dezinformację, zabezpieczanie infrastruktury krytycznej oraz budowanie mechanizmów szybkiego podejmowania decyzji w sytuacjach, które nie są jednoznaczną agresją zbrojną, ale realnie zagrażają bezpieczeństwu państw członkowskich.