Europese ministers van Buitenlandse Zaken hebben hun afkeuring uitgesproken over Russische sabotageacties in Europa, zoals de droneaanval op het vliegveld van Leipzig. Tijdens een bijeenkomst in Brussel veroordeelden zij de acties in harde bewoordingen. Frankrijk dringt daarbij aan op een scherper optreden tegen de Russische schaduwvloot, de vloot van verouderde tankers die Rusland gebruikt om olie te vervoeren en sancties te omzeilen.
De veroordeling volgt op een reeks incidenten die de afgelopen maanden aan het licht zijn gekomen. Naast de droneaanval in Leipzig, die door Duitse autoriteiten aan Rusland wordt toegeschreven, zijn er in meerdere Europese landen verdachte activiteiten gemeld. De ministers spreken van een patroon van hybride aanvallen dat erop gericht is Europese samenlevingen te ontwrichten. Volgens diplomaten in Brussel is er nu brede steun om de Russische inmenging actiever tegen te gaan.
De Duitse regering kondigde eerder al maatregelen aan als vergelding voor de Russische rol bij de aanslagpoging in Leipzig. Zo moet het Russische Huis in Berlijn, een cultureel centrum dat sinds 1984 in het hart van de Duitse hoofdstad is gevestigd, zijn deuren sluiten. Duitse en Franse veiligheidsdiensten zeggen aanwijzingen te hebben dat Rusland vanuit deze ogenschijnlijke cultuurinstelling spionage-operaties uitvoert. Het pand van bijna dertigduizend vierkante meter aan de Friedrichstrasse zou onder meer dienen als dekmantel voor activiteiten van de Russische inlichtingendiensten.
De sluiting van het Russische Huis is een breuk met het beleid dat Duitsland decennialang voerde. Het centrum viel onder een cultureel akkoord tussen Duitsland en Rusland uit de jaren negentig, dat ook het Goethe-instituut in Rusland beschermde. Daarnaast werd in 2013 een huisvestingsdeal gesloten waardoor het Russische Huis het pand voor de rest van de eeuw mocht gebruiken. De Duitse staat betaalde jaarlijks de onroerendgoedbelasting van zeventigduizend euro. Oproepen om eerder op te treden tegen het centrum werden door opeenvolgende regeringen genegeerd, onder meer uit angst voor escalatie met Moskou.
CDU-Bondsdaglid Roderich Kiesewetter zegt tegen de NOS dat Duitsland te mild is geweest. Volgens hem leefden er circa honderd Russen in het pand van wie de activiteiten onduidelijk waren. Ook zou het energieverbruik van het gebouw hoger zijn dan logisch is, wat volgens Kiesewetter wijst op apparatuur die geen culturele functie heeft. De beheerder van het centrum, het agentschap Rossotroednitsjestvo dat onder het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken valt, wijst de beschuldigingen van de hand. Een medewerker benadrukt dat het huis uitsluitend taallessen, tentoonstellingen en een filmzaal biedt.
De Europese Unie plaatste Rossotroednitsjestvo in 2022 op de sanctielijst vanwege het verspreiden van pro-Russische propaganda en het mede-organiseren van demonstraties. De rekeningen van de organisatie werden bevroren en het centrum mocht geen inkomsten meer genereren. Desondanks bleef het huis open vanwege de bilaterale akkoorden tussen Duitsland en Rusland. De evenementen waren doorgaans gratis, maar met de taallessen werd geld verdiend.
De maatregelen komen op een moment dat de spanningen tussen Rusland en het Westen verder oplopen. De Europese ministers benadrukken dat zij niet alleen de sabotageacties veroordelen, maar ook de onderliggende strategie van Rusland om Europese landen te ondermijnen. Frankrijk wil dat de EU de Russische schaduwvloot harder aanpakt, onder meer door havens te weigeren en verzekeringen voor de tankers onmogelijk te maken. De komende weken zullen de lidstaten naar verwachting nieuwe namen toevoegen aan de sanctielijsten, waaronder personen die betrokken zouden zijn bij de hybride aanvallen.