Op 6 september 2026 is het precies honderd jaar geleden dat Claus van Amsberg werd geboren. De Duitse diplomaat werd vooral bekend als de echtgenoot van prinses Beatrix en droeg van 1980 tot zijn overlijden in 2002 de titel prins der Nederlanden. Zijn honderdste geboortedag biedt een moment om terug te kijken op zijn leven en betekenis voor het koninkrijk.
Claus von Amsberg, zoals hij oorspronkelijk heette, zag het levenslicht in het Duitse Dötzingen. Hij groeide op in een adellijke familie en doorliep na de Tweede Wereldoorlog een carrière in de diplomatieke dienst. In die hoedanigheid werkte hij onder meer op de Duitse ambassades in Santo Domingo en Ivoorkust. Zijn verloving met prinses Beatrix werd in 1965 bekendgemaakt, een jaar later volgde het huwelijk in Amsterdam.
Die bruiloft verliep niet zonder opschudding. Een deel van de Nederlandse bevolking had moeite met de Duitse achtergrond van de aanstaande prins, zo kort na de bezetting. Tijdens de huwelijksstoet gooiden demonstranten onder meer een rookbom. Toch wist Claus zich in de jaren daarna een eigen plek te verwerven binnen het koninklijk huis en de Nederlandse samenleving.
Als prins-gemaal nam Claus geen constitutionele rol op zich, maar hij gebruikte zijn positie wel om maatschappelijke thema's onder de aandacht te brengen. Ontwikkelingssamenwerking was zijn grote passie. Hij zette zich in voor een betere verstandhouding tussen rijke en arme landen en wees regelmatig op de verantwoordelijkheid van het Westen. Ook op het gebied van waterbeheer en duurzaamheid liet hij van zich horen, onder meer als beschermheer van diverse organisaties.
In de jaren negentig kreeg Claus te maken met gezondheidsproblemen. Hij onderging behandelingen voor de ziekte van Parkinson en later werd prostaatkanker bij hem vastgesteld. In 2002 overleed hij op 76-jarige leeftijd in het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam. Zijn uitvaart werd gekenmerkt door een persoonlijk eerbetoon van zijn zoons, die bij de kist een toespraak hielden.
De herdenking van zijn geboortedag valt in een periode waarin het koningshuis opnieuw aandacht heeft voor zijn eigen geschiedenis. Koning Willem-Alexander, de oudste zoon van Claus en Beatrix, regeert inmiddels meer dan tien jaar. De herinnering aan Claus leeft voort in de manier waarop het koningshuis zich opstelt: betrokken bij maatschappelijke vraagstukken, maar zonder zich in het politieke debat te mengen.
Voor wie meer wil weten over zijn leven, is er door de jaren heen veel gepubliceerd. Biografieën schetsen het beeld van een man die worstelde met zijn positie, maar tegelijkertijd een warme band opbouwde met het Nederlandse volk. Zijn Duitse afkomst maakte hem in het begin verdacht, later werd juist zijn nuchterheid en zelfrelativering gewaardeerd.
De honderdste geboortedag is daarmee niet alleen een terugblik op een persoon, maar ook op een tijdperk waarin het koningshuis zich moest aanpassen aan een veranderende samenleving. Claus van Amsberg speelde daarin een eigen rol, als buitenstaander die uitgroeide tot een gewaardeerd lid van het koninklijk huis.