Pracownicy, którzy obawiają się, że sztuczna inteligencja odbierze im pracę, zaczynają zachowywać się w sposób, który szkodzi zarówno im, jak i całemu miejscu pracy — wynika z nowego badania naukowców z Washington State University, opublikowanego w czasopiśmie Occupational Health Science. Wśród przejawów takich zachowań badacze wymieniają obijanie się w godzinach pracy, spóźnianie się na zmiany, a nawet kradzież lunchu współpracownika.
Badanie objęło pracowników z 18 różnych branż. Naukowcy wykorzystali indeks ekspozycji branż na AI, aby ustalić, które sektory są najbardziej narażone na zakłócenia związane z automatyzacją. Najwyższy poziom ekspozycji odnotowano w finansach i ubezpieczeniach, a najniższy w rolnictwie, leśnictwie i budownictwie. Jak się okazało, niepożądane zachowania były wyraźniejsze właśnie w tych branżach, w których ryzyko związane z AI jest największe.
Kluczowym mechanizmem, który opisują autorzy badania, jest tak zwane moralne wyłączenie. „Moralne wyłączenie to sposób usprawiedliwiania złego zachowania” — wyjaśniła Tahira M. Probst, profesor psychologii na WSU Vancouver i główna autorka badania. „Wiemy, co jest dobre, a co złe. Wiemy, co mówią polityki organizacyjne. Moralne wyłączenie pozwala przeformułować to zachowanie jako coś akceptowalnego” — dodała.
Pracownicy, którzy zakładają, że zostaną zastąpieni przez AI, częściej usprawiedliwiają swoje przewinienia — na przykład przychodzenie do pracy po godzinie rozpoczęcia zmiany czy przeglądanie internetu w czasie, gdy powinni wykonywać obowiązki. Badacze podkreślają, że takie zachowania nie wynikają z lenistwa, lecz z poczucia zagrożenia i próby wyrównania postrzeganej niesprawiedliwości.
Wnioski z badania mają znaczenie nie tylko dla samych pracowników, ale także dla pracodawców. Lęk przed AI może obniżać zaangażowanie, prowadzić do konfliktów w zespole i szkodzić wynikom całej firmy. Autorzy badania rekomendują, aby przedsiębiorcy wdrażali sztuczną inteligencję w sposób bardziej świadomy i wspierający, tak aby pracownicy czuli się bezpieczniej i mieli jasność co do swojej przyszłości w organizacji.
Badanie pokazuje, że wprowadzanie nowych technologii bez odpowiedniego przygotowania zespołu może przynieść skutki odwrotne do zamierzonych. Zamiast większej efektywności pojawia się spadek morale i zachowania, które podważają zaufanie w miejscu pracy. Dla pracodawców to sygnał, że komunikacja i wsparcie w procesie transformacji cyfrowej są równie ważne jak same narzędzia.