Drie jaar na de grootschalige aanval van Hamas op 7 oktober 2023 zijn de meeste inwoners teruggekeerd naar hun woningen in de Israëlische grensregio bij Gaza. Van de 47 gemeenschappen die destijds werden geëvacueerd, zijn er zeker 43 weer officieel bewoond. De wederopbouw vordert, maar de menselijke tol van de aanval is nog dagelijks voelbaar.
Bij de aanval van 7 oktober 2023 vuurde Hamas duizenden raketten af en staken gewapende groepen de grens over. Daarbij werden ongeveer 1200 Israëlische inwoners en soldaten gedood en werden 251 mensen ontvoerd naar Gaza. In kibboets Kissufim, een van de zwaarst getroffen gemeenschappen, kwamen twintig inwoners om het leven. Het lichaam van de 85-jarige Shlomo Mantzur werd meegenomen naar Gaza. Huizen, scholen en de melkveehouderij van de kibboets werden vernield en in brand gestoken.
In de kibboets is een gedenkruimte ingericht met de foto's van de gedode inwoners: veertien Israëliërs en zes werknemers uit Thailand. «Dit is zo'n 10 procent van onze gemeenschap», zegt Shoshi Shaked, die verantwoordelijk is voor de wederopbouw van Kissufim. «Het blijft moeilijk te bevatten, het voelt soms alsof ik nog steeds wacht tot ik wakker word uit een hele lange nachtmerrie.»
Volgens Shaked raakte ongeveer 97 procent van de gebouwen in de kibboets zwaar beschadigd. De Israëlische regering heeft circa 5 miljard euro begroot voor de wederopbouw en ontwikkeling van de Gaza-grensregio, een programma dat tot 2028 loopt. Toch vindt Shaked dat de overheid niet genoeg heeft gedaan. «Elke gemeenschap heeft uiteindelijk zelf geld moeten inzamelen, dat betekent dat er niet genoeg geld van de staat kwam.»
Inmiddels is in Kissufim vrijwel alles weer gerenoveerd en herbouwd. Maar daarmee zijn de wonden volgens Shaked niet geheeld. «Het opknappen van gebouwen is eenvoudiger dan het herstellen van de menselijke ziel. Die kun je niet zomaar vervangen, dat is een lang en ingewikkeld proces.»
Sharon Ofri, die met haar gezin als een van de weinigen al vorig jaar terugkeerde, beschrijft hoe de herinneringen aan 7 oktober nog vers zijn. «Het was een puinhoop, echt een puinhoop. Lawaai, geschreeuw en overal geweerschoten», vertelt ze in haar woonkamer. «Het doet pijn, het lijkt wel een film als ik eraan terugdenk.» De inwoners van Kissufim werden geëvacueerd naar hotels bij de Dode Zee en verbleven later in Omer bij de stad Beër Sheva in het zuiden van Israël. De meeste inwoners wonen sinds deze zomer weer in de kibboets.
Ofri kampt nog dagelijks met de gevolgen. «Zowel volwassenen als kinderen hebben nog steeds moeite om in slaap te komen 's nachts», zegt ze. «We leven nog dagelijks met de trauma's van 7 oktober 2023, het is een grote uitdaging. Niemand begrijpt het, alleen degenen die het meegemaakt hebben. Daarom proberen we elkaar vast te houden en te helpen, dat is het enige wat werkt.»
Daarnaast leeft bij haar de angst dat een aanval zoals die van 7 oktober zich kan herhalen. «Op beelden uit Gaza zien we dat Hamas zich nog steeds bewapent. We schrikken van elke knal die we horen. Bij elk gat in het grenshek denk ik: wat is er aan de hand? Is er een nieuwe infiltratie?» Vanuit haar voordeur kijkt ze uit op Gaza, op de stad Deir al-Balah, enkele kilometers verderop. Af en toe rijden er legervoertuigen voorbij. «Het gevoel van veiligheid heb ik hier niet», zegt ze. Toch wil ze niet verhuizen. «Dit is mijn huis. Net zoals er mensen zijn die in Tel Aviv willen wonen, wonen wij hier. Dit is thuis.»
Aan de andere kant van de grens wonen Palestijnen die ook nog steeds dagelijks in angst leven vanwege de Israëlische bombardementen. Ofri zegt daar op dit moment niet mee bezig te zijn. «Ik ben nu bezig met ons herstel, het herstel van mijn gemeenschap. Daar gaat het voor mij nu om, niet om hen.»
Voor 7 oktober 2023 woonden er zo'n 62.000 mensen in de grensregio bij Gaza. De regio zou inmiddels zo'n 5000 extra inwoners hebben aangetrokken. Israël streeft ernaar om in 2030 een inwoneraantal van 124.000 te bereiken. De terugkeer van bewoners en de wederopbouw gaan dus gepaard met een blijvend trauma en een gevoel van onveiligheid bij degenen die de aanval hebben meegemaakt.