Een instabiele rotsformatie dreigt het Zwitserse bergdorp Kandersteg te bedelven onder miljoenen kubieke meters steen en ijs. Door de opwarming van de aarde ontdooit de permafrost die de berg bij elkaar houdt, waardoor water tussen de rotsen kan komen en delen kunnen gaan schuiven. De bedreigde bergspits, de Spitze Stei, is vanuit het dorp met 1300 inwoners goed te zien en werpt een schaduw over het gebied.
Ondanks het gevaar maken de inwoners zich niet bijzonder veel zorgen. «We leven in de bergen en met de natuur. Er kan altijd wat gebeuren. Maar er is geen berg in Zwitserland die zo goed wordt gevolgd als de Spitze Stei», zegt een inwoner. Een ander vult aan: «We hebben alle informatie. Als er iets gebeurt, weten we wat we moeten doen.» De recente gletsjerinstorting in het nabijgelegen Blatten, vorig jaar, staat nog scherp op het netvlies, maar de situatie in Kandersteg moet niet te dramatisch worden voorgesteld, benadrukt hoteleigenaar Casimir Platzer van de belangenvereniging Spitze Stei.
Geologe Cornelia Brönnimann van het kanton Bern volgt het proces sinds 2018 nauwlettend. «Op dit moment zijn het kleine pakketjes die naar beneden komen», zegt ze. «Maar we verwachten dat dat in de toekomst grotere pakketten zijn.» Zij en haar collega's schatten het risico dat de hele formatie in één keer over het dorp komt als heel klein. De wetenschap verwacht geen worstcasescenario, maar de berekeningen zijn wel gemaakt. In Blatten kwam vorig jaar zo'n 9 miljoen kubieke meter stenen en ijs naar beneden. In Kandersteg zou het gaan om 15 tot 20 miljoen kuub, maar vergeleken met Blatten gaat het hier vrij langzaam.
De Nepalese natuurrampdeskundige Chandani Bhandari van de universiteit van Genève benadrukt dat een Nepal-scenario op Alpenschaal zeer onwaarschijnlijk is in Kandersteg, juist door de goede monitoring. «De spits wordt zo goed bewaakt. We gaan ervan uit dat we gebeurtenissen vroeg genoeg zien en dat we ten minste twee dagen de tijd hebben om de bevolking te waarschuwen», zegt Brönnimann. Een ramp waarbij duizenden mensen omkomen, lijkt daarmee in de Alpen te voorkomen. Er zijn blinde vlekken, maar met satellieten en andere meetapparatuur kunnen de Zwitsers enorme gebieden vrij goed in de gaten houden.
Vergeleken met Nepal heeft Zwitserland ideale omstandigheden, vertelt Bhandari. «Zwitserland is veel verder ontwikkeld dan ons land. Er zijn vrijwel geen financiële of technische beperkingen.» Nepal, met duizenden bergmeren en nog meer instabiele rotspartijen, heeft vaak niet scherp waar het gevaar schuilt. «En zelfs als we het weten, wordt er gebouwd langs bijvoorbeeld rivieren met overstromingsrisico's. Zelfs met de juiste kennis kunnen mensen erg wantrouwend zijn tegen de overheid die ze adviseert iets niet te doen.»
In Kandersteg is dat vertrouwen er wel. De bevolking wordt continu bijgepraat door de gemeente, zodat iedereen weet wat er kan gebeuren en wat te doen bij een evacuatie. Hotelier Platzer, die de gemeente kritisch volgt, onderstreept zijn vertrouwen in de metingen en de lokale aanpak. «De tussentijdse resultaten die eind juni aan ons zijn gepresenteerd zijn zeer veelbelovend. Ze wijzen erop dat de risicosituatie op verschillende plekken gunstiger is dan eerder werd aangenomen.»
Glacioloog Mylène Jacquemart van de ETH Zürich benadrukt dat de omstandigheden in de bergen door klimaatverandering dramatisch veranderen. «Hoe we het ijs zien verdwijnen, de permafrost zien ontdooien; dat verandert wel wat aan de gevaren die er zijn. De kunst is nu om die goed te volgen en bij te houden hoe alles verandert.» Voorlopig lijken de bewoners van Kandersteg vooral vertrouwen te hebben in de wetenschap en de lokale autoriteiten.