De rechtbank Noord-Nederland heeft geoordeeld dat een schade-expert die voor het Instituut Mijnbouwschade Groningen (IMG) schades door gaswinning beoordeelt, niet onafhankelijk is. De uitspraak volgt uit een zaak die was aangespannen door Sietze de Jong uit het Drentse dorp Norg. Hij was het niet eens met de afwijzing van zijn schadeclaim door het IMG.
Het IMG erkende nog voor de zitting dat de afwijzing van De Jongs claim onterecht was en bood een schadevergoeding aan. De zaak leek daarmee afgedaan, maar de rechter besloot deze toch inhoudelijk te behandelen als een principiële kwestie. Centraal stond de vraag of de ingehuurde deskundige wel onafhankelijk kon oordelen.
De rechter concludeerde dat de afwijzing onterecht was omdat de expert niet onafhankelijk was. De man is niet alleen schadebeoordelaar, maar ook mede-eigenaar en aandeelhouder van zijn schadebureau uit Groningen. Als beoordelaar had hij invloed op het beoordelingsproces en daarmee op de hoogte van de declaraties die zijn bureau bij het IMG indiende. Hoe meer het bureau verdient, hoe groter het voordeel voor de eigenaar en aandeelhouders.
Uit eerder gezamenlijk onderzoek van RTV Noord, RTV Drenthe en Follow the Money bleek dat met schadebeoordelingen miljoenen kunnen worden verdiend. Het eigen vermogen van de betreffende deskundige steeg tussen 2017 en 2024 van 1 miljoen naar 61 miljoen euro. De man stelde dat zijn vermogen uit andere activiteiten komt, maar wilde tegenover de rechter geen nadere details geven. In de verplichte onafhankelijkheidsverklaring voor het IMG vermeldde hij zijn rol als aandeelhouder en mede-eigenaar niet.
De rechtbank oordeelde dat hierdoor niet valt uit te sluiten dat de deskundige een eigen belang had bij de beoordeling van aardbevingsschades. Daarom staat niet vast of hij onafhankelijk was. «Als er een persoonlijk belang speelt, dan kan de rechtbank niet goed beoordelen of hij eerlijk rapporteert», aldus persrechter Marion de Jonge. De rechtbank baseerde zich op het onderzoek van de regionale omroepen en Follow the Money en op de antwoorden die de deskundige tijdens de zitting gaf.
De uitspraak geldt alleen voor deze specifieke deskundige en niet voor het hele bedrijf. De rechtbank deed geen onderzoek naar andere schadebeoordelaars. Toch kan het oordeel verstrekkende gevolgen hebben. Hoogleraar bestuursrecht Herman Bröring van de Rijksuniversiteit Groningen verwacht dat de uitspraak doorwerkt op toekomstige beoordelingen door deze deskundige. Het bedrijf liet weten zijn werkwijze niet aan te passen naar aanleiding van de uitspraak.
De deskundige is bovendien niet de enige aandeelhouder die bij het bureau schade beoordeelt. Het vonnis kan daardoor ook doorwerken op beoordelingsrapporten van andere aandeelhouders bij andere schadebureaus. Het IMG zegt geen zicht te hebben op het aantal rapporten dat aandeelhouders of bestuurders hebben afgehandeld. Ook geeft het instituut geen inzicht in hoeveel bestuurders als deskundigen hebben bijgedragen aan schadebeoordelingen.
Het IMG ziet geen reden om te twijfelen aan de onafhankelijkheid van zijn deskundigen. Volgens het instituut zijn de externe bureaus via een openbare aanbesteding geselecteerd, krijgen ze marktconforme tarieven en wordt onafhankelijkheid vastgelegd met een verklaring en opname in het deskundigenregister. Het IMG verwijst naar eerdere uitspraken van de rechtbank en de Raad van State waaruit volgens het instituut blijkt dat de onafhankelijkheid op deze manier goed is geregeld.
SP-Kamerlid Sandra Beckerman heeft inmiddels Kamervragen gesteld aan minister Heerma van Binnenlandse Zaken. Ze wil onder meer weten of de minister overweegt in te grijpen als het IMG en het schadebureau geen aanpassingen doen ondanks het oordeel van de rechter.