De leefbaarheid in de grote steden komt steeds verder onder druk te staan door een combinatie van toenemende dakloosheid, drugsoverlast en verloedering. Dat zegt de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema. In een reactie op de situatie in Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht stelt ze dat de problemen de steden „zo langzamerhand over de schoenen lopen”. Halsema deed haar uitspraken in het tv-programma Buitenhof en in een interview met Het Parool.
In Amsterdam zijn volgens de burgemeester 3.644 mensen in beeld die overlast veroorzaken. In de regio rond de hoofdstad zijn meer dan 15.000 mensen dak- of thuisloos, of dreigen ze dat te worden. De gemeente gaat ervan uit dat het werkelijke aantal hoger ligt. Halsema wijst daarbij specifiek op de combinatie van dakloosheid en crackgebruik. „Dat is verontrustend: voor de buurtbewoners, omdat het met veel overlast gepaard gaat, maar ook voor de daklozen zelf. Mensen verloederen echt verschrikkelijk”, zegt ze.
Een deel van de overlastgevende daklozen in Amsterdam komt uit Oost-Europa. Het gaat volgens Halsema om ongeveer 1.500 mensen. Zij wijst op de koppeling tussen werk en huisvesting voor arbeidsmigranten: bij ontslag verliezen zij vaak ook hun woonruimte. Werkgevers mogen nog altijd maximaal 25 procent van het minimumloon inhouden voor huisvesting. Voormalig minister Mariëlle Paul van Sociale Zaken draaide vorig jaar een geplande afbouw van die regeling terug. De commissie-Roemer adviseerde in 2020 al om huur- en arbeidscontracten te ontkoppelen en een opzegtermijn van een maand in te voeren.
Halsema noemt de beslissing van Paul „desastreus”. „Bij ontslag worden ze dakloos”, zegt ze in Het Parool. Ze wil dat het kabinet de beslissing terugdraait, eerder optreedt tegen malafide uitzendbureaus en „zorgvuldig omgaat met arbeidsmigranten”. Daarnaast roept ze het kabinet op om de geestelijke gezondheidszorg structureel te verbeteren. „Het zou in Den Haag niet alleen moeten gaan over belastingen en inkomensverdeling, maar ook over brede welvaart.”
Amsterdam deelt sinds juni vorig jaar geen boetes meer uit voor buitenslapen. De gemeente wil, net als Utrecht, het verbod uit de Algemene Plaatselijke Verordening schrappen. Volgens Halsema werken boetes voor buitenslapers averechts: daklozen krijgen daardoor meer schulden en raken verder verwijderd van hulp en huisvesting.
Bij de Amsterdamse politie bestaan zorgen over die koers. In een quickscan van de GGD uit april zeggen politiemedewerkers dat mensen juist naar Amsterdam komen omdat ze daar buiten mogen slapen. Onder hen zouden zich ook meer harddrugsgebruikers bevinden, wat dealers aantrekt. Politie en handhaving zeggen bovendien minder middelen te hebben om overlastgevers naar hulp te bewegen.