In de Dommel, naast het café van het Van Abbemuseum in Eindhoven, drijft een opvallend bouwwerk: Sandbag Castle, een installatie van beeldend kunstenaar Yvonne Mak. Het vijf meter brede en drie meter hoge kasteel bestaat uit honderden gestapelde, zandzakvormige betonnen modules. Mak wil met het werk de milieu-impact van conventioneel cement aankaarten en tegelijk koolstofarme betonalternatieven zichtbaar maken.
De vorm van de modules verwijst naar tijdelijke waterkeringen, de zandzakken die bij overstromingen worden ingezet. Daarmee legt de installatie de nadruk op de brede afhankelijkheid van beton voor beschermende infrastructuur. Bovenop het kasteel wapperen rode waarschuwingsvlaggen, een verwijzing naar strandveiligheid. De vlaggen dragen een speciaal wapenschild met symbolen voor water, bruggen, planten en handen. Dat beeldmerk brengt de kruising van natuur, infrastructuur en menselijk ingrijpen in beeld.
Het werk is niet alleen een sculptuur, maar ook een materiaalonderzoek. In de constructie zijn meer dan tien verschillende koolstofarme betonformuleringen verwerkt, waaronder gecalcineerde klei, alternatieve bindmiddelen, geopolymeerbeton, gerecycleerde granulaten en zelfherstellende betonsoorten. Die varianten werden ontwikkeld met hoofdpartner TBI en met gespecialiseerde leveranciers van materialen en technologie. Samen moeten ze aantonen welke structurele alternatieven vandaag al bestaan of in ontwikkeling zijn om de CO₂-uitstoot van betonbouw te verlagen.
De keuze voor een drijvende locatie in de Dommel is niet toevallig. Water vormt zowel het decor als het thema van de installatie: de zandzak verwijst naar bescherming tegen water, de vlaggen naar de zee, en het wapenschild naar bruggen en natuurlijke oevers. Zo plaatst Mak de vraag naar duurzamer beton midden in een stedelijke omgeving waar water, publieke ruimte en erfgoed elkaar raken. Het Van Abbemuseum en zijn café vormen daarbij een publieke achtergrond waarlangs voorbijgangers het werk van dichtbij kunnen bekijken.
Beton is een van de meest gebruikte bouwmaterialen ter wereld, maar de productie van cement is verantwoordelijk voor een aanzienlijk deel van de wereldwijde CO₂-uitstoot. Alternatieven zoals geopolymeerbeton of mengsels met gecalcineerde klei kunnen die uitstoot verlagen, al verschilt de milieu-impact per formule en toepassing. De installatie brengt die technische discussie terug tot een tastbaar beeld: een kasteel dat tegelijk speels en uitgesproken kritisch is over de manier waarop we met beschermende infrastructuur omgaan.
Sandbag Castle is te zien in de Dommel naast het Van Abbemuseum in Eindhoven. Het project werd gerealiseerd met TBI als hoofdpartner en met bijdragen van gespecialiseerde materiaal- en technologiedevelopers. De installatie kadert in een bredere beweging binnen design en architectuur waarin ontwerpers experimenteren met circulaire en koolstofarme materialen. Door die experimenten een publieke, bijna speelse vorm te geven, maakt Mak de technische zoektocht naar duurzamer beton zichtbaar voor een breed publiek.