Een interne nota van de FOD Financiën suggereert dat ziekenfondsen en vakbonden in de toekomst vennootschapsbelasting moeten betalen, net als gewone bedrijven. Dat blijkt uit een document dat op het bureau ligt van minister van Financiën Jan Jambon (N-VA). De nota levert de N-VA munitie in de begrotingsonderhandelingen, waar gezocht wordt naar 10 miljard euro.
De FOD Financiën onderzoekt in de nota of de non-profitsector onder het regime van de vennootschapsbelasting kan worden gebracht. Daardoor zou onder meer de 1,45 miljard euro winst die ziekenfondsen boeken met hun hospitalisatieverzekeringen, en waarop ze vandaag geen belasting betalen, toch belast kunnen worden. Ook vakbonden vallen in de non-profitsector en zouden onder het voorstel kunnen vallen.
De timing is opvallend. De federale regering zoekt in de begrotingscontrole naar 10 miljard euro. N-VA ziet in de nota een mogelijkheid om extra inkomsten te halen zonder de belastingen op arbeid of consumptie te verhogen. Tot nu toe bleef het debat over de ziekenfondsen en vakbonden beperkt tot politieke retoriek, maar deze nota maakt er een concreet voorstel van.
Ziekenfondsen en vakbonden genieten al decennialang een bijzonder fiscaal statuut. Ze zijn vrijgesteld van vennootschapsbelasting omdat ze geen winst zouden nastreven. In de praktijk halen ziekenfondsen echter aanzienlijke inkomsten uit aanvullende verzekeringen zoals hospitalisatieverzekeringen. Critici noemen dat een oneerlijk concurrentievoordeel tegenover private verzekeraars, die wel belasting betalen.
De vraag is of een dergelijke hervorming juridisch haalbaar is. Het statuut van ziekenfondsen en vakbonden is verankerd in wetgeving en deels in de Grondwet. Een wijziging zou een parlementaire meerderheid vereisen en stuit vermoedelijk op verzet van de betrokken organisaties. De christelijke ziekenfondsen en de socialistische mutualiteiten hebben al eerder gewaarschuwd dat een belasting hun werking en de dienstverlening aan leden zou aantasten.
De nota is nog geen beslissing. Het is een ambtelijk document dat opties verkent. Minister Jambon heeft nog niet publiek gereageerd. Binnen de regering is het voorstel gevoelig: de MR en de PS hebben traditioneel sterke banden met de ziekenfondsen, terwijl N-VA en Open Vld eerder voorstander zijn van een gelijk speelveld. Voor de N-VA komt de nota dan ook op een gunstig moment in de begrotingsstrijd.
De komende weken moet blijken of het voorstel het haalt. De begrotingscontrole is in volle gang en elke miljard telt. Als de non-profitsector effectief belast wordt, kan dat een structurele verschuiving betekenen in de financiering van de sociale zekerheid en het middenveld. Voorlopig blijft het bij een nota, maar de politieke lading is nu al groot.