Studenten van de opleiding interdisciplinaire sociale wetenschap aan de Universiteit van Amsterdam (UvA) mogen tijdens colleges geen laptops, telefoons en tablets meer gebruiken. De opleiding heeft het verbod dit academiejaar ingevoerd om de concentratie te bevorderen. Volgens universitair hoofddocent Cyrilein Evertsen is een grote meerderheid van de studenten tijdens colleges met andere dingen bezig dan met de lesstof.
«60 tot 80 procent van de studenten is tijdens colleges met digitale apparatuur andere dingen aan het doen dan luisteren», zegt Evertsen. «Of dat online shoppen is of via Instagram dingen naar elkaar doorsturen. Ze waren mentaal niet aanwezig bij dat college en bij de stof.» Met het verbod wil de opleiding studenten stimuleren hun aandacht volledig bij het college te houden. Studenten kunnen tijdens het onderwijs nog wel aantekeningen op papier maken.
Opleidingsdirecteur Michaela Hordijk wijst op wetenschappelijk onderzoek naar de effecten van handschrift. «Er zijn wetenschappelijke studies die zeggen dat je wat je opgeschreven hebt beter onthoudt. Andere studies zeggen: “Nou, dat valt wel mee”», aldus Hordijk. De meningen over de maatregel lopen uiteen. Een student die een college zonder laptop of telefoon heeft gevolgd, reageert positief. «Het werkt wel voor mij», zegt ze na afloop. Een andere student benadrukt de eigen verantwoordelijkheid. «De verantwoordelijkheid om het tentamen voor te bereiden ligt bij ons. Ik vind dat wij binnen die voorbereiding een bepaalde keuzevrijheid moeten hebben hoe wij dit willen doen.»
Paul Kirschner, emeritus hoogleraar onderwijspsychologie, ondersteunt het maken van aantekeningen met de hand. Volgens hem is dat vooral belangrijk omdat studenten daardoor actief met de informatie bezig zijn. Tijdens zijn eigen colleges aan de Universiteit Utrecht gold in het verleden een vergelijkbare regel. «Doe alle elektronische apparatuur uit want het is een weapon of mass distraction», vertelt hij. Studenten die hun apparatuur toch gebruikten, konden volgens hem worden gevraagd het college te verlaten. Er was geen aanwezigheidsplicht.
Kirschner wijst erop dat afleiding niet alleen de gebruiker zelf treft. «Als je een mail ziet, ben je even niet met het college bezig. Dat is niet erg, zou je dan denken. Maar uit onderzoek blijkt dat ook mensen links en rechts van je worden afgeleid en het daardoor significant slechter doen.» Daarnaast speelt de manier van aantekeningen maken een rol. «Met een laptop kunnen studenten even snel typen als een docent kan praten.» Daardoor kunnen ze volgens hem vrijwel letterlijk opschrijven wat er wordt gezegd, zonder de informatie actief te verwerken. «Schrijven gaat minder snel. Dat betekent dat mensen moeten samenvatten en parafraseren wat ik heb gezegd. Dan ben je de informatie aan het verwerken. En leren is informatie verwerken.»
De opleiding interdisciplinaire sociale wetenschap hoopt met het verbod een betere leeromgeving te creëren. Of de maatregel breder wordt ingevoerd binnen de UvA, is niet bekend. Vooralsnog geldt het verbod alleen voor deze opleiding en alleen tijdens de colleges.