De parlementaire commissie corona heeft de openbare verhoren afgerond. Na ongeveer 150 uur praten met 47 getuigen, verspreid over negen weken, zit het publieke deel erop. De commissie richt zich nu op het opstellen van het eindverslag, dat begin volgend jaar klaar moet zijn. Voorzitter Daan de Korte zei na de laatste zitting dat de waarde van de verhoren is dat openbaar is gemaakt hoe ingrijpende besluiten tot stand zijn gekomen.
Grote onthullingen bleven uit, maar de verhoren boden een kijkje onder de motorkap van de coronacrisis. Een centraal thema was de besluitvorming: luisterde het kabinet naar verschillende geluiden? Het Outbreak Management Team (OMT) had veel invloed. Oud-premier Mark Rutte zei dat de medische adviezen leidend waren, als een kompas. Gaandeweg kwam er meer oog voor andere facetten, zoals eenzaamheid, leerachterstanden en mentale gezondheid. Oud-SCP-directeur Kim Putters noemde het een meervoudige crisis. Veel sociale gevolgen waren bekend, maar moeilijker in harde cijfers te vatten en hadden een minder structurele plek aan tafel.
De zwaarste maatregelen kwamen uitgebreid aan bod. De avondklok en de schoolsluitingen lagen bij betrokkenen zwaar op de maag. Burgemeester Jack Mikkers van Den Bosch zei over de avondklok: «Voor een deel van de dag maak je van de samenleving een soort gevangenis.» Minister Ferd Grapperhaus had grondrechtelijke problemen met de maatregel, maar moest zijn gespierde tegenzin laten varen. Schoolsluitingen voelden elke keer als een nederlaag, zei onderwijsminister Arie Slob. Paul Rosenmöller, oud-voorzitter van de VO-raad, wees op toenemende kansenongelijkheid. Kinderombudsvrouw Margrite Kalverboer stelde dat kinderrechten zeker zijn geschonden. Scholen gingen drie keer dicht.
Kabinetsleden benadrukten vaak dat het niet anders kon. Oud-minister Hugo de Jonge zei dat het ging om vraagstukken over leven en dood, met de ic-capaciteit en het voorkomen van code zwart als inzet. Het schrikbeeld was «Bergamo», de Italiaanse stad waar ziekenhuizen het niet aankonden. De commissie zal naar verwachting niet oordelen wie er gelijk had in zulke afwegingen.
Wie precies de weging maakten, kwam ook ter sprake. Voormalig staatssecretaris Mona Keijzer sprak van een klein clubje mannen dat alles bepaalde en noemde het tunnelvisie; zij voelde zich niet gehoord. De Jonge noemde het standvastigheid. Rutte appte aan De Jonge: «Samen met Ferd tegen de rest, heerlijk.» Oud-minister Carola Schouten suggereerde de crisisstand eerder los te laten als dat kan en verschillende periodes beter te onderscheiden. Rutte stelde voor om los van de druk van besluitvorming fundamenteler te kijken of de richting nog klopt.
Ook critici kwamen aan het woord. Maurice de Hond vond dat kritische denkers totaal genegeerd werden. Beleidsmakers waren het daar niet per se mee eens, maar vonden wel dat andersdenkenden minder weggezet hadden moeten worden. Oud-NCTV Pieter-Jaap Aalbersberg zei spijt te hebben van de term «wappie»: «Dan heb je geen gesprek meer.»
Meerdere getuigen pleitten voor betere uitleg van dilemma's: niet alleen de maatregel presenteren, maar ook de afwegingen. OMT-voorzitter Jaap van Dissel sprak van een «spaghettibrij aan maatregelen» die door alle uitzonderingen nauwelijks te begrijpen was.
De commissie, bestaande uit Kamerleden, besteedde veel aandacht aan de rol van de Tweede Kamer in coronatijd. Oud-voorzitter Khadija Arib zei dat de Kamer voldoende in de melk te brokkelen had, maar oud-SGP-leider Kees van der Staaij vond dat het beter had gekund. «Het is vaak een reflex in een crisisperiode dat de Tweede Kamer de regering veel ruimte geeft.» Kamerleden hadden te weinig tijd om zich voor te bereiden op coronadebatten, terwijl kabinetsleden en ambtenaren soms tureluurs werden van de vele vragen. Betrokkenen suggereerden betere werkafspraken om de positie van de Kamer helder te krijgen.
Een andere rode draad was de pandemische paraatheid. Na de pandemie werd 300 miljoen euro uitgetrokken; dat bedrag ging even terug naar nul en staat nu op jaarlijks 177 miljoen. De laatste getuige, Anja Schreijer van de GGD, sprak daarom van «halfhoge dijken». Viroloog Marion Koopmans zei op de eerste verhoordag dat ze het «vrij zuinig» vond. Ook hierover komt de commissie naar verwachting met een aanbeveling. Het eindverslag moet begin volgend jaar af zijn.