De leefbaarheid in de vier grote steden komt steeds meer onder druk te staan door een combinatie van toenemende dakloosheid, drugsgebruik en overlast. Dat zegt de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema. In Amsterdam zijn 3644 mensen in beeld die overlast veroorzaken, en in de regio zijn meer dan 15.000 mensen dak- of thuisloos of dreigen dat te worden. Volgens de gemeente ligt het werkelijke aantal hoger.
Halsema uitte haar zorgen in het tv-programma Buitenhof en in een interview met Het Parool. Ze spreekt van een verontrustende ontwikkeling, vooral in parken waar daklozen crack gebruiken. „Dat is verontrustend voor de buurtbewoners, omdat het met veel overlast gepaard gaat, maar ook voor de daklozen zelf. Mensen verloederen echt verschrikkelijk”, aldus de burgemeester. Ze stelt dat de problemen de grote steden „zo langzamerhand over de schoenen lopen”.
Een belangrijke oorzaak is volgens Halsema het arbeidsmigratiebeleid. Van de Amsterdamse overlastgevers komen ongeveer 1500 uit Oost-Europa. Arbeidsmigranten verliezen bij ontslag vaak ook hun woonruimte, omdat werk en huisvesting aan elkaar zijn gekoppeld. Werkgevers mogen nog altijd maximaal 25 procent van het minimumloon inhouden voor huisvesting. Voormalig minister Mariëlle Paul van Sociale Zaken draaide vorig jaar een geplande afbouw van die regeling terug. Halsema noemt die beslissing „desastreus” en wil dat het kabinet die terugdraait.
De commissie-Roemer adviseerde in 2020 al om huur- en arbeidscontracten te ontkoppelen en een opzegtermijn van een maand in te voeren. Halsema pleit daarnaast voor eerder optreden tegen malafide uitzendbureaus en een „zorgvuldige omgang” met arbeidsmigranten. Ze roept het kabinet op om de geestelijke gezondheidszorg structureel te verbeteren en het beleid breder te trekken dan alleen belastingen en inkomensverdeling. „Het zou in Den Haag ook moeten gaan over brede welvaart.”
Amsterdam deelt sinds juni vorig jaar geen boetes meer uit voor buitenslapen. De gemeente wil, net als Utrecht, het verbod uit de Algemene Plaatselijke Verordening schrappen. Volgens Halsema werken boetes averechts: daklozen krijgen er vooral schulden door en raken verder verwijderd van hulp en huisvesting. Bij de Amsterdamse politie bestaan echter zorgen over die koers. In een quickscan van de GGD uit april zeggen politiemedewerkers dat mensen juist naar Amsterdam komen omdat ze daar buiten mogen slapen. Onder hen zouden zich ook meer harddrugsgebruikers bevinden, wat dealers aantrekt. Politie en handhaving zeggen bovendien minder middelen te hebben om overlastgevers naar hulp te bewegen.