In Nederland en achttien andere Europese landen zijn doorzoekingen gedaan in een groot onderzoek naar een criminele organisatie die op grote schaal oude smartphones als nieuw zou hebben verkocht. Daarbij zijn zeven verdachten aangehouden, onder wie volgens de Europese openbaar aanklager (EPPO) twee vermoedelijke bendeleiders. De aanhoudingen vonden plaats in Oostenrijk, Duitsland en Spanje.
De internationale operatie begon zaterdag en werd uitgevoerd door 1770 agenten, douaniers en andere opsporingsambtenaren. In Nederland leidde de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD) het onderzoek. De EPPO meldt dat er goederen in beslag zijn genomen, maar heeft daar geen details over vrijgegeven.
Volgens de Europese aanklager werden de toestellen gemaakt van oude onderdelen. Dat gebeurde in Hongkong en de Verenigde Arabische Emiraten. De telefoons werden vervolgens naar Nederland verscheept, van waaruit ze naar een warenhuis in Duitsland werden vervoerd en online werden verkocht. De bende zou op die manier ruim een miljoen oude smartphones hebben verhandeld.
Klanten zouden naar schatting voor meer dan 300 miljoen euro zijn opgelicht. Daarnaast zijn Europese landen ruim 30 miljoen euro aan btw misgelopen. De criminele organisatie maakte mogelijk gebruik van brievenbusfirma's in Nederland, Duitsland, Bulgarije, Oostenrijk en Zwitserland.
Het onderzoek begon na een melding bij een EU-instantie die zich richt op fraude. Of die klacht van een opgelichte klant afkomstig was, is niet bekendgemaakt. Ook is onduidelijk in hoeverre de telefoons na aanschaf normaal hebben gefunctioneerd.
De zaak raakt aan de bredere problematiek van online handel in refurbished en illegale elektronica. Consumenten die een smartphone kopen, gaan er doorgaans van uit dat het toestel nieuw is. Als oude onderdelen worden gebruikt zonder dat te vermelden, is er sprake van misleiding. De omvang van deze zaak — meer dan een miljoen toestellen en een schade van honderden miljoenen euro's — maakt duidelijk dat het niet om een kleinschalige praktijk gaat.
De Europese openbaar aanklager coördineert het onderzoek over de landsgrenzen heen. Dat is nodig omdat de productie in Azië plaatsvond, de doorvoer via Nederland liep en de verkoop vanuit Duitsland werd georganiseerd. De betrokkenheid van meerdere landen blijkt ook uit het mogelijke gebruik van brievenbusfirma's in vijf verschillende jurisdicties.
Voor de FIOD betekent de actie een nieuwe stap in de aanpak van internationale fraude met consumentenelektronica. De dienst werkt vaker samen met Europese partners bij dit soort onderzoeken. Wat er met de in beslag genomen goederen gebeurt en of er meer aanhoudingen volgen, is nog niet bekend.
De verdachten worden verhoord. Het onderzoek naar de volledige omvang van de fraude en de rol van de verschillende betrokken bedrijven loopt door.