Het Amsterdamse Studio ThusThat heeft een procedé ontwikkeld om bauxietresidu, het roestkleurige afval dat overblijft bij de productie van aluminium, om te zetten in verfijnde keramische vazen en experimentele bouwmaterialen. Het project Red Mud wil een materiaal dat wereldwijd in enorme hoeveelheden wordt gestockeerd, opnieuw zichtbaar en bruikbaar maken.
Bauxietresidu, in de volksmond rode modder genoemd, is de alkalische reststof die vrijkomt wanneer alumina uit bauxieterts wordt geëxtraheerd. Jaarlijks komt er wereldwijd meer dan 150 miljoen ton bij, bovenop bestaande voorraden die op meer dan vier miljard ton worden geschat. Het meeste blijft liggen in grote opslagbekkens, vaak aan de rand van raffinaderijen, waar het rode landschappen vormt die zelfs op satellietbeelden zichtbaar zijn.
Studio ThusThat begon het onderzoek in 2019 aan het Royal College of Art in Londen en werkte daarbij samen met materiaalwetenschappers van KU Leuven. De ontwerpers ontdekten dat de mineraalsamenstelling van het residu, met name het hoge ijzeroxidegehalte, zich leent voor keramische productie. Door het materiaal te behandelen en de samenstelling aan te passen, ontwikkelden ze recepten die geschikt zijn voor traditionele vormgevingstechnieken zoals slip casting.
De rode modder wordt zowel in de keramische massa als in de glazuren gebruikt, wat een reeks warme roodtinten oplevert. De afgewerkte stukken doen denken aan traditioneel terracotta, met diepe aardse kleuren en slanke vormen die ver afstaan van de industriële landschappen waaruit ze voortkomen. De collectie omvat sculpturale vazen en serviesgoed.
Achter de ogenschijnlijke eenvoud schuilt een complex productieproces. Ruwe rode modder kan sterk alkalisch zijn en gevaarlijke stoffen bevatten, waardoor behandeling nodig is voor het materiaal veilig kan worden verwerkt. De eigenschappen verschillen bovendien naargelang de herkomst van het bauxiet en de raffinagemethode, zodat elke nieuwe bron opnieuw moet worden getest.
Het onderzoek breidde zich uit naar architectuur via een samenwerking met het Londense bureau Tonkin Liu. Samen onderzochten ze hoe rode modder kan worden omgevormd tot modulaire keramische tegels, met mogelijke toepassingen van dakbedekking tot kustregeneratie. De voorgestelde eenheden hebben gevormde oppervlakken die water kunnen opvangen of beplanting kunnen huisvesten, wat een rol suggereert in landschappen die met andere soorten worden gedeeld. De modulaire geometrie laat toe de componenten tot grotere constructies te combineren.
Langs kustlijnen zouden de tegels vegetatie kunnen ondersteunen en kleine habitats kunnen creëren binnen waterinfrastructuur, al zou de langetermijnprestatie op milieuvlak nog verder moeten worden getest. De voorstellen blijven experimenteel: er zijn productiepartners en opschaling nodig voor de concepten de bouw kunnen halen.
Toch biedt het project een andere bestemming voor een materiaal dat vandaag enorme oppervlakten industriële grond inneemt. Volgens cijfers die Studio ThusThat aanhaalt, werd bij de start van het onderzoek slechts ongeveer drie procent van de rode modder hergebruikt, ondanks bestaande methoden om het in bouwproducten te verwerken.
De obstakels voor grootschalige herinzet blijven aanzienlijk. De verwerkingskosten zijn hoog en veel raffinaderijen liggen ver van de industrieën die het afval zouden kunnen gebruiken. Het transport van zulke zware materialen over lange afstanden ondermijnt al snel de economische en ecologische voordelen. Ook regelgeving maakt het traject complexer.
Er speelt bovendien een bredere tegenstelling. Aluminium wordt steeds belangrijker voor infrastructuur voor hernieuwbare energie, maar de productie laat nog altijd enorme hoeveelheden residu achter. De keramiek van Studio ThusThat is een bescheiden antwoord op die groeiende opeenstapeling. Of het materiaal een blijvende plaats in de bouw kan vinden, zal afhangen van wat er buiten het designatelier gebeurt, bij de industrieën die het op schaal kunnen inzetten.