Polska dołączyła do grupy dwunastu państw, które chcą wykorzystać politykę handlową jako narzędzie nacisku w sprawie izraelskich osiedli na okupowanym Zachodnim Brzegu. Wspólne oświadczenie ministrów spraw zagranicznych zostało opublikowane 8 września.
Pod dokumentem znalazły się Kanada, Dania, Finlandia, Francja, Islandia, Irlandia, Norwegia, Polska, Portugalia, Hiszpania, Szwecja i Wielka Brytania. Państwa deklarują zamiar wprowadzenia ograniczeń krajowych, poparcia ograniczeń europejskich w handlu towarami z osiedli uznawanych za nielegalne w świetle prawa międzynarodowego lub poważnego rozważenia takich działań zgodnie z własnymi procedurami.
To ważne rozróżnienie. Oświadczenie nie oznacza, że 8 września wszedł w życie jeden wspólny zakaz w dwunastu państwach. Poszczególne rządy znajdują się na różnych etapach legislacyjnych. Wielka Brytania, Francja i Kanada zapowiadają przedstawienie krajowych rozwiązań zakazujących handlu towarami z osiedli. Dokument jednocześnie wskazuje na działania podjęte wcześniej przez Irlandię, Hiszpanię, Holandię, Norwegię i Belgię.
Polska jest w tym układzie istotna jako państwo UE i NATO, które tradycyjnie przywiązuje dużą wagę do relacji transatlantyckich oraz bezpieczeństwa Izraela. Podpisanie oświadczenia pokazuje, że Warszawa oddziela te kwestie od oceny polityki osadniczej na Zachodnim Brzegu.
Autorzy dokumentu podkreślają właśnie takie rozróżnienie. Uznają uzasadnione interesy bezpieczeństwa Izraela i ponownie potępiają atak Hamasu z 7 października. Jednocześnie wskazują na rozwój osiedli, przemoc osadników i projekt E1 jako działania podważające możliwość powstania dwóch państw. Sprzeciwiają się także aneksji ziem palestyńskich i przymusowym wysiedleniom.
Dla polskiej polityki zagranicznej pytanie brzmi teraz, co podpis pod deklaracją oznacza w praktyce. Dokument dopuszcza zarówno środki krajowe, jak i wsparcie rozwiązań europejskich. Warszawa może więc uczestniczyć w negocjacjach na poziomie UE, zanim zdecyduje, czy potrzebne będą dodatkowe przepisy krajowe.
W praktyce handlowej najtrudniejsza będzie identyfikacja pochodzenia produktów. Ograniczenia mają dotyczyć towarów z osiedli, a nie całego importu z Izraela. Skuteczna regulacja wymaga zatem jasnych zasad dokumentowania miejsca produkcji, odpowiedzialności importerów i kontroli celnej. Bez takich mechanizmów polityczna deklaracja może pozostać trudna do egzekwowania.
Oświadczenie ma też wymiar szerszy niż handel. Dwanaście państw próbuje zbudować wspólny front wokół rozwiązania dwupaństwowego w momencie, gdy na Zachodnim Brzegu rośnie napięcie związane z rozbudową osiedli. Polityka gospodarcza ma być sygnałem, że sprzeciw wobec zmian terytorialnych nie ogranicza się do komunikatów dyplomatycznych.
Dla Polski dalszy etap będzie zależał od prac w Unii Europejskiej i od decyzji krajowego rządu. Dopiero konkretne przepisy pokażą zakres ograniczeń, termin ich wejścia w życie i obowiązki przedsiębiorców.
Podpis z 8 września ustawia jednak kierunek. Warszawa znalazła się w grupie państw, które chcą przejść od krytyki osadnictwa do narzędzi mających realny wpływ na handel. Następny test będzie dotyczył tego, czy ta koalicja utrzyma wspólne stanowisko, gdy trzeba będzie uzgodnić szczegóły prawne i ponieść ich dyplomatyczne konsekwencje.