Demencja zwykle kojarzy się z utratą pamięci, ale w przypadku demencji czołowo-skroniowej (FTD) pierwsze objawy mogą być zupełnie inne. Zamiast zapominania pojawiają się zmiany w zachowaniu przy jedzeniu — nagłe pragnienie słodyczy, objadanie się, jedzenie wciąż tych samych potraw czy utrata manier przy stole. Jak podkreślają neurolodzy, to właśnie te sygnały mogą wyprzedzać problemy z pamięcią nawet o kilka lat.
W Stanach Zjednoczonych na demencję choruje ponad sześć milionów osób, a do 2050 roku liczba ta ma się podwoić. Najczęstszą przyczyną jest choroba Alzheimera, która atakuje przede wszystkim ośrodek pamięci w mózgu. Dlatego jej wczesne objawy to krótkotrwałe luki w pamięci, powtarzanie pytań i gubienie się w znanych miejscach. Jednak Alzheimer to nie jedyna postać demencji. Demencja czołowo-skroniowa uderza najpierw w płaty czołowe i skroniowe, odpowiedzialne za osąd, zachowania społeczne i kontrolę impulsów. W tym przypadku pamięć może pozostawać nienaruszona znacznie dłużej.
Majid Fotuhi, profesor na Johns Hopkins University, wyjaśnia, że w FTD to nie to, co jemy, lecz jak jemy, zdradza zmiany w mózgu. „To, co czyni te sygnały znaczącymi, to fakt, że stanowią zerwanie z wieloletnim wzorcem, a nie jednorazową zachciankę czy chwilowy etap” — mówi Fotuhi. Nagłe pragnienie deseru u osoby, która nigdy nie miała słabości do słodyczy, albo objadanie się bez uczucia sytości to typowe przykłady. Adam S. Mednick, neurolog z Regional Brain Institute, dodaje, że nowe upodobanie do słodyczy lub węglowodanów, zmiana preferencji żywieniowych, sztywne rytuały jedzeniowe, zwiększony apetyt, szybkie lub niechlujne jedzenie, niewyjaśniona utrata wagi, osłabienie węchu i smaku oraz zapominanie posiłków to kolejne sygnały ostrzegawcze.
Fotuhi najbardziej niepokoi się zmianami w manierach przy stole i świadomości społecznej wokół jedzenia. „To obejmuje jedzenie z talerzy innych osób, kompulsywne jedzenie, utratę poczucia, kiedy posiłek się kończy, czy wyraźną zmianę preferencji pokarmowych połączoną ze stępioną reakcją emocjonalną na rzeczy, które kiedyś się dla kogoś liczyły” — tłumaczy. Te zachowania mogą świadczyć o uszkodzeniu obwodów płata czołowego, które odpowiadają za kontrolę impulsów, nagrodę i ocenę społeczną. Ponieważ FTD nie zaczyna się w hipokampie, pamięć może pozostać nienaruszona, nawet gdy te właśnie funkcje zaczynają zawodzić.
Lekarze zwracają uwagę, że zmiany w jedzeniu często idą w parze z innymi objawami ze strony płata czołowego — stępieniem empatii, wycofaniem społecznym czy utratą filtra w rozmowie. „Rodziny często tłumaczą te zmiany jako ‘łagodnienie z wiekiem’ albo ‘po prostu taki już jest’” — mówi Fotuhi. „Ale prawdziwa, szybka zmiana w tym, kim dana osoba jest, a nie tylko w tym, co pamięta, zasługuje na uwagę”. Jeśli takie zachowania pojawiają się nagle i utrzymują się, warto skonsultować się z lekarzem i rozważyć badanie funkcji poznawczych. Wczesne rozpoznanie demencji czołowo-skroniowej pozwala lepiej zaplanować opiekę i wsparcie dla całej rodziny.