De humanitaire crisis in Soedan laat zich in 2026 niet meer samenvatten met één pijl op de kaart. In delen van het land keren mensen terug naar hun woonplaats, terwijl in Kordofan nieuwe gevechten, droneaanvallen en verplaatsingen juist toenemen. Daardoor kan een daling van het totale aantal ontheemden tegelijk samengaan met een verslechtering op nieuwe fronten.
IOM schatte eind juli dat ongeveer 8,62 miljoen mensen in Soedan intern ontheemd waren. Dat was ongeveer 26 procent minder dan op het hoogtepunt. Tegelijk waren bijna 4,93 miljoen mensen teruggekeerd naar hun oorspronkelijke woongebied, vijf procent meer dan een maand eerder. Van de mensen die nog ontheemd zijn, is 55 procent kind.
Die terugkeer is belangrijk, maar zegt weinig over de staat van de plek waar gezinnen aankomen. Een huis kan nog overeind staan terwijl de waterleiding, school, kliniek of markt niet meer functioneert. UNHCR gebruikt bovendien een smallere categorie voor intern ontheemden die rechtstreeks aan het huidige conflict zijn gekoppeld en telde daarnaast de vlucht over de grens. In totaal registreerde de organisatie op 24 augustus ruim 11,29 miljoen gedwongen ontheemden in verband met de crisis.
Het zwaartepunt van de onmiddellijke dreiging ligt steeds nadrukkelijker in Kordofan. Het Wereldvoedselprogramma noemt El Obeid een nieuw epicentrum van ontheemding en honger. Op 30 augustus werden bij Dilling in Zuid-Kordofan twee duidelijk gemarkeerde vrachtwagens van WFP getroffen door een luchtaanval. Meer dan 50 ton voedsel ging verloren, genoeg om 5.800 mensen een maand te helpen. WFP zegt dit jaar acht luchtaanvallen te hebben geregistreerd die eigen locaties of operaties hebben beschadigd.
Dat gebeurt in een land waar 33,7 miljoen mensen humanitaire hulp nodig hebben. Volgens de voedselzekerheidsanalyses hadden ongeveer 19,5 miljoen mensen te maken met acute voedselonzekerheid op IPC-niveau 3 of hoger. Tijdens de magere maanden juni tot en met september kon het aantal mensen in de zwaarste categorie Catastrophe oplopen tot 200.000. In 14 gebieden was tot september een risico op hongersnood vastgesteld.
Kinderen dragen een buitengewoon groot deel van die last. UNICEF meldde ten minste 330 gedode of gewonde kinderen in de eerste helft van 2026. Darfur en Kordofan telden de hoogste niveaus. Rond El Obeid werden vanaf eind mei steeds meer kinderen geraakt; eind juli sprak UNICEF over minstens 23 dode en 25 gewonde kinderen in Noord-Kordofan in ongeveer twee maanden.
Ook basiszorg is op veel plaatsen niet beschikbaar. WHO meldde in april dat 37 procent van de zorginstellingen niet functioneerde en dat ongeveer 21 miljoen mensen noodzakelijke gezondheidszorg misten. Sinds april 2023 had WHO 217 aanvallen op gezondheidszorg geverifieerd. Begin september werd in delen van Darfur en West-Kordofan een nieuwe cholera-vaccinatiecampagne gestart voor ongeveer 928.000 mensen.
Hulp bereikt nog altijd miljoenen mensen. WFP ondersteunt maandelijks meer dan vier miljoen mensen. UNICEF screende in juli 1,43 miljoen kinderen op acute ondervoeding en nam 82.300 kinderen met ernstige acute ondervoeding op voor behandeling. Maar aan het einde van juli ontbrak nog 63 procent van het geld voor de UNICEF-oproep van 2026.
Voor de komende maanden is de kern daarom niet of één landelijk cijfer stijgt of daalt. Beslissend is of terugkeer duurzaam wordt en of nieuwe vlucht uit Kordofan kan worden voorkomen. Zolang hulptransporten worden aangevallen en ziekenhuizen, scholen en watervoorzieningen kwetsbaar blijven, blijft Soedan tegelijk een land van terugkeer en van nieuwe ontheemding.