Wie alleen naar het totale aantal intern ontheemden in Soedan kijkt, ziet in 2026 een daling. Wie naar de plaatsen kijkt waar de oorlog nu het hardst doorwerkt, ziet iets anders: Kordofan wordt een nieuw zwaartepunt van geweld, honger en problemen met humanitaire toegang.
IOM schatte in juli 8,62 miljoen intern ontheemden. Dat was ongeveer 26 procent minder dan op het hoogste punt van de crisis. Tegelijk waren bijna 4,93 miljoen mensen teruggekeerd naar hun herkomstgebied, vijf procent meer dan een maand eerder. Het is dus mogelijk dat twee dingen tegelijk waar zijn: in sommige staten wordt terugkeer haalbaar, terwijl elders nieuwe gezinnen moeten vluchten.
De verschillende cijfers van internationale organisaties vragen om een nauwkeurige lezing. UNHCR telde op 24 augustus ruim 11,29 miljoen gedwongen ontheemden in verband met de Soedanese crisis, binnen én buiten het land. Voor interne ontheemding door het huidige conflict gebruikt UNHCR een smallere categorie dan IOM. Daardoor liggen de interne totalen niet gelijk, zonder dat de ene meting de andere ongeldig maakt.
De verslechtering rond Kordofan is concreet. Het Wereldvoedselprogramma waarschuwde dat El Obeid een nieuw epicentrum van ontheemding en honger werd. Op 30 augustus trof een luchtaanval twee duidelijk gemarkeerde WFP-vrachtwagens bij Dilling in Zuid-Kordofan. Meer dan 50 ton voedsel werd vernietigd. Dat was genoeg voor een maand hulp aan 5.800 mensen.
De aanval raakt een hulpketen die al te klein is voor de behoefte. UNICEF schat dat 33,7 miljoen mensen humanitaire hulp nodig hebben. Ongeveer 19,5 miljoen mensen hadden te maken met acute voedselonzekerheid vanaf IPC-niveau 3. Voor juni tot en met september werd voorspeld dat maximaal 200.000 mensen in de zwaarste categorie, Catastrophe, zouden kunnen vallen. In 14 gebieden was een risico op hongersnood vastgesteld.
De zorg is eveneens verzwakt. WHO meldde in april dat 37 procent van de zorginstellingen niet functioneerde en dat ongeveer 21 miljoen mensen noodzakelijke zorg misten. Sinds april 2023 had de organisatie 217 aanvallen op gezondheidszorg geverifieerd. Begin september werd daarnaast een cholera-vaccinatiecampagne gestart die ongeveer 928.000 mensen in delen van Darfur en West-Kordofan moest bereiken.
Kinderen maken 55 procent uit van de intern ontheemden in de IOM-schatting. UNICEF meldde ten minste 330 gedode of gewonde kinderen in de eerste helft van 2026. In Noord-Kordofan werden eind juli ten minste 23 dode en 25 gewonde kinderen gemeld in ongeveer twee maanden van zwaardere strijd rond El Obeid.
De onderwijscrisis maakt duidelijk waarom terugkeer niet automatisch herstel betekent. Meer dan acht miljoen kinderen in de schoolgaande leeftijd zaten halverwege het jaar niet op school. In Darfur was 81 procent van de scholen gesloten. Een gezin dat terugkeert naar een stad zonder school of kliniek blijft dus in een noodsituatie, ook als het niet meer als ontheemd wordt geregistreerd.
Hulporganisaties bereiken nog altijd miljoenen mensen. WFP ondersteunt maandelijks meer dan vier miljoen mensen. UNICEF screende in juli 1,43 miljoen kinderen op acute ondervoeding. Maar eind juli was 63 procent van het gevraagde UNICEF-budget nog niet gedekt.
De kern van de komende maanden is daarom niet de vraag of het landelijke IDP-cijfer verder daalt. Belangrijker is of nieuwe ontheemding rond Kordofan wordt gestopt en of teruggekeerde gezinnen toegang krijgen tot water, zorg, onderwijs en voedsel. Zonder die voorwaarden blijft een lager cijfer vooral een andere verdeling van dezelfde crisis.