De voormalige Oekraïense minister van Defensie Mychajlo Fedorov waarschuwt dat zijn land de oorlog tegen Rusland geleidelijk lijkt te verliezen. Tegelijk zegt hij nadrukkelijk dat een nederlaag niet vaststaat. Volgens Fedorov heeft Oekraïne nog steeds alle kans om te winnen, maar is er slechts een periode van enkele maanden om beslissingen te nemen die de richting van de oorlog kunnen veranderen.
Reuters publiceerde zijn uitspraken op 25 augustus. Fedorov noemt verschillende oorzaken voor de verslechterende situatie. Oekraïne zou geen overkoepelende visie op de overwinning hebben, nieuwe militaire technologie te langzaam toepassen en worden afgeremd door corruptie, patronagenetwerken en politiek afhankelijke instellingen. Hij schatte de effectiviteit van de staat op ongeveer 5 procent.
Zijn oplossing ligt voor een belangrijk deel bij technologie en organisatie. Fedorov wil meer autonome drones, goedkope onderscheppingsraketten tegen Russische luchtaanvallen, een eigen ballistisch raketprogramma en een front dat veel sterker met elektronische sensoren wordt bewaakt. Daarmee moet Oekraïne sneller kunnen reageren en minder militairen blootstellen aan de gevaarlijkste delen van het front.
De timing van zijn waarschuwing maakt de verklaring politiek gevoelig. Op 23 juli gaf Fedorov een veel optimistischer beeld. Toen zei hij dat Oekraïne tijdens de zes maanden waarin zijn team het ministerie leidde voor het eerst in jaren het initiatief begon terug te pakken. Hij sprak over een kans om Rusland vanuit een sterke positie tot vrede te dwingen.
Een maand later gebruikt hij een vergelijkbaar tijdsbeeld op een andere manier. Er is volgens hem nog een venster, maar nu als deadline om een negatieve ontwikkeling te stoppen. Het kantoor van president Volodymyr Zelensky wees Reuters op precies dat verschil. Volgens de presidentiële staf was Fedorov positief over de oorlog toen hij minister was en veranderde daarna vooral zijn persoonlijke status.
De verandering doet denken aan Oleksii Arestovych, al waren hun functies niet vergelijkbaar. Arestovych was een niet-permanente adviseur van het hoofd van het presidentiële kantoor. Nadat zijn ontslag in januari 2023 was aanvaard, zette hij binnen enkele dagen vraagtekens bij de gedachte dat een Oekraïense overwinning gegarandeerd was. Hij benadrukte daarbij dat hij voortaan als niet-officieel persoon sprak.
Bij Fedorov is de institutionele betekenis groter. Hij stond aan het hoofd van het ministerie dat betrokken is bij wapenaankopen, mobilisatie en militaire technologie. Hij zei in juli zelf dat drie functies de oorlog werkelijk bepalen: de president, de minister van Defensie en de opperbevelhebber. Zijn nieuwe waarschuwing komt dus van iemand die tot kort geleden in die kern zat.
Dat maakt ook zijn eigen resultaten relevant. De hervorming van de territoriale rekruteringscentra werd tijdens zijn ambtsperiode niet afgerond. Militair ombudsvrouw Olha Reshetylova zei na zijn vertrek dat haar kantoor maandenlang voorstellen had besproken met het ministerie, maar buiten verklaringen geen effectieve vooruitgang had gezien.
Er is geen basis om te stellen dat Fedorov alleen daarom werd ontslagen. Zelensky zei publiekelijk dat Fedorov en de toenmalige opperbevelhebber Oleksandr Syrsky niet goed konden samenwerken, terwijl problemen aan het front, in brigades en bij de mobilisatie bleven bestaan. Fedorov zei later dat het conflict met de generale staf hem als formele reden was gegeven en vermoedde daarnaast weerstand tegen veranderingen in defensieaanbestedingen.
Ook de stelling dat Fedorov als eerste Oekraïense toppoliticus sinds 2022 de mogelijkheid van verlies noemde, klopt niet. Zelensky waarschuwde in april 2024 al dat Oekraïne de oorlog zou verliezen als het Amerikaanse Congres de noodzakelijke hulp niet leverde. Fedorovs boodschap verschilt vooral doordat hij interne zwaktes van de staat centraal stelt.
De komende maanden moeten duidelijk maken of zijn diagnose overeenkomt met de ontwikkeling op het slagveld. De kern van zijn boodschap is niet dat Oekraïne moet opgeven, maar dat de huidige manier van organiseren volgens hem niet snel genoeg verandert. Dat maakt de discussie zowel militair als politiek: het gaat om de vraag wie de situatie het best beschrijft en wie verantwoordelijk is voor de uitvoering van hervormingen.