In Biidaasige Park in Toronto staat sinds dit jaar een opvallend kunstwerk dat bezoekers niet alleen laat kijken, maar ook actief laat deelnemen. Orange Functional, een twintig voet hoge stalen boom met basketbalringen aan de takken, is ontworpen door kunstenaar Alexandre Arrechea en maakt deel uit van de nieuwe Lassonde Art Trail. Het werk staat bij de ingang van het park en nodigt voorbijgangers uit om een bal mee te nemen en een potje te basketballen.
Het idee voor het werk gaat terug tot 2010, toen Arrechea een sculptuur maakte van een met ringen bedekte boom die vooral bedoeld was om naar te kijken. Pas in 2022, na een opdracht van Art Omi in de staat New York, herontwierp hij de takken zodat er echte basketballen door de netten konden vallen. Die verschuiving van een statisch object naar een functioneel kunstwerk betekent dat de kunstenaar een deel van de controle uit handen geeft: bezoekers kunnen het werk aanraken, gebruiken en zelfs oneigenlijk gebruiken. Arrechea koos daar bewust voor, en volgens de bron maakt dat het werk sterker.
Wat Orange Functional volgens de bron zo sterk maakt, is dat het zichzelf nauwelijks hoeft uit te leggen. Een basketbalring is een van de meest herkenbare objecten in het Noord-Amerikaanse openbare leven, te vinden bij opritten, sportscholen en buurthuizen. Arrechea heruitvindt de ring niet zozeer, maar vermenigvuldigt hem tot het object niet langer als sportuitrusting leest, maar als iets dat dichter bij een fruitboom staat. De beschrijving van Art Omi versterkt dat beeld: wanneer mensen de bal gooien en hij van ring naar gras valt, roept dat de associatie op van sinaasappels die van een tak vallen. De titel speelt daarop in door de kleur te koppelen aan het idee van iets dat werkt zoals het lijkt te moeten werken.
De plaatsing bij de ingang van het park, naast nieuw geplante echte bomen, is volgens de bron de slimste curatoriële keuze van het project. Het werk staat niet weggestopt in een beeldentuin waar alleen mensen komen die al naar kunst zoeken. Het is het eerste dat je ziet wanneer je het park binnenwandelt, en het concurreert om aandacht met de skyline op de achtergrond. Een ouder met een kind dat een basketbal in de tas heeft, hoeft Arrechea's twintigjarige interesse in openbare ontmoetingsruimtes niet te begrijpen om even te willen stoppen en een paar keer te schieten. Het concept verkoopt zichzelf in ongeveer vier seconden.
Er bestaat een versie van dit idee die als gimmick had kunnen aanvoelen, een sculptuur die vooral voor Instagramfoto's is gemaakt. Arrechea vermijdt die valkuil door de interactie niet als bijzaak aan een afgewerkt kunstwerk te hangen, maar als het hele punt. Hij keert al meer dan twintig jaar terug naar het basketbalveld als symbool, en in dit werk wordt dat onderzoek voor het eerst echt bruikbaar in plaats van alleen zichtbaar. Je hebt geen kunstenaarsverklaring nodig om ervan te genieten. Je hebt een bal nodig en ongeveer negentig seconden geduld om uit te zoeken op welke tak je moet mikken.
Publieke kunst heeft in veel steden een reputatieprobleem: duur, verwarrend en soms niet gewaardeerd door de mensen die er dichtbij wonen. Orange Functional omzeilt dat door niet kostbaar te willen zijn. Het vraagt niets meer dan een basketbal en een beetje nieuwsgierigheid, en het geeft een echte reden om even te stoppen met wandelen. Dat is in de openbare ruimte een zeldzamere ruil dan zou moeten.