De grootste partij in Saksen-Anhalt heeft na de verkiezingen bijna de helft van het parlement in handen, maar precies dat woord – bijna – bepaalt nu de politieke werkelijkheid. De AfD krijgt 39 van de 83 zetels. Een absolute meerderheid begint bij 42. Daardoor kan de partij na haar overtuigende overwinning niet zelfstandig een regering vormen.
De voorlopige einduitslag geeft de AfD 43,8 procent van de tweede stemmen. De CDU volgt op grote afstand met 17,2 procent. SPD haalt 9,3 procent, de Groenen 8,9 en Die Linke 8,6. BSW komt met 5,3 procent boven de kiesdrempel, terwijl FDP met 2,6 procent buiten het parlement blijft. De opkomst bedraagt 77,8 procent.
Het resultaat is voor beide grootste partijen historisch, maar om tegengestelde redenen. De AfD meer dan verdubbelt haar aandeel ten opzichte van 2021 en haalt haar beste uitslag ooit in een deelstaat. De CDU bereikt juist haar laagste niveau bij een verkiezing in Saksen-Anhalt. Daardoor verschuift het politieke zwaartepunt in één klap, zonder dat meteen duidelijk is wie de volgende regering zal leiden.
Dat komt door de zetelverdeling. CDU heeft 15 zetels, SPD acht, Groenen acht en Die Linke acht. Samen hebben deze vier partijen 39 zetels – exact evenveel als de AfD. BSW bezet de overige vijf. De bekende coalitieformules leveren dus niet vanzelf een meerderheid op. Een regering zonder AfD heeft aanvullende afspraken nodig; een AfD-regering heeft eveneens steun, onthoudingen of afwijkende stemmen nodig.
AfD-kandidaat Ulrich Siegmund wil desondanks proberen minister-president te worden. De andere vier partijen hebben samenwerking met de AfD uitgesloten. BSW-leider Thomas Schulze zei na de verkiezingen dat zijn fractie zich in een mogelijke derde stemronde rond Siegmund zou kunnen onthouden. Dat maakt BSW belangrijk, maar een onthouding alleen is niet genoeg om de 39 AfD-stemmen automatisch te laten winnen als de andere 39 afgevaardigden tegen stemmen.
De procedure kan daarom belangrijker worden dan bij een gewone coalitieformatie. De nieuwe Landtag moet uiterlijk op 6 oktober voor het eerst bijeenkomen. In de eerste twee stemrondes voor de minister-president is een absolute meerderheid van alle afgevaardigden nodig. Als dat niet lukt, voorziet de grondwet in vervolgstappen; uiteindelijk kan een stemming volgen waarin de meerderheid van de daadwerkelijk uitgebrachte stemmen volstaat. De huidige regering onder Sven Schulze blijft intussen demissionair aan.
Een extra politieke factor is de status van de AfD in de deelstaat. De constitutionele veiligheidsdienst van Saksen-Anhalt beschouwt de lokale partijafdeling sinds 2023 als een bevestigde rechts-extremistische beweging. Dat oordeel is een van de redenen waarom andere partijen de zogeheten Brandmauer tegen samenwerking handhaven. Tegelijk verandert die afwijzing niets aan het feit dat de AfD nu veruit de grootste kiezersgroep vertegenwoordigt.
Voor Nederland is de directe bestuurlijke impact beperkt: Saksen-Anhalt bepaalt geen Duits federaal buitenlands beleid. De uitslag is wel relevant omdat Duitsland de grootste economie van de EU is en deelstaatverkiezingen invloed hebben op partijstrategieën, de positie van landelijke leiders en de politieke agenda richting Berlijn. De eerstvolgende test is daarom niet een nieuwe peiling, maar de eerste zitting van het parlement en de vraag wie daar daadwerkelijk een meerderheid voor een regering kan organiseren.