De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergej Lavrov heeft de spanning met Duitsland verder opgevoerd. In een interview dat op 6 september werd gepubliceerd, noemde hij de Duitse beschuldigingen aan het adres van Rusland en de daaropvolgende maatregelen „in wezen het begin van een echte oorlog”. Hij wees op de aanstaande sluiting van het Russische consulaat-generaal in Bonn en op de beslissing over het Russische Huis in Berlijn. Ook trok hij een vergelijking met diplomatieke sluitingen vóór de Tweede Wereldoorlog.
Dat is zware taal, maar geen formele oorlogsverklaring. Rusland heeft Duitsland niet de oorlog verklaard. De Duitse regering zegt op haar beurt uitdrukkelijk dat Duitsland niet in oorlog is. Berlijn spreekt wel over dagelijkse hybride oorlogsvoering: sabotage, spionage, cyberaanvallen en beïnvloedingsoperaties die onder de drempel van een conventionele militaire aanval blijven. Het verschil is belangrijk, omdat Lavrovs woorden de politieke spanning verhogen zonder de juridische verhouding tussen beide landen te veranderen.
De directe aanleiding is een incident op luchthaven Leipzig/Halle op 4 augustus. Duitsland stelt dat Rusland achter een poging zat om een drone met explosieven in de buurt van een Oekraïens transportvliegtuig in te zetten. Moskou ontkent betrokkenheid. De Duitse regering heeft niet al het bewijsmateriaal openbaar gemaakt en zegt dat gegevens over personen, reisroutes, camerabeelden en DNA-sporen voorlopig beschermd moeten blijven om het onderzoek niet te schaden.
Berlijn heeft ondertussen wel concrete maatregelen genomen. Het Russische consulaat-generaal in Bonn moet op 18 september sluiten. De overeenkomst rond het Russische Huis in Berlijn is beëindigd. Duitsland wil daarnaast de grenscontroles voor Russische reizigers aanscherpen, nieuwe EU-sancties voorstellen en harder optreden tegen de Russische schaduwvloot. Volgens de Duitse regering zijn de maatregelen proportioneel en bedoeld om af te schrikken zonder een ongecontroleerde escalatie te veroorzaken.
Ook Oekraïne speelt een centrale rol. Het incident in Leipzig draaide om een Oekraïens vliegtuig en Duitsland zegt dat de steun aan Oekraïne doorgaat. Berlijn stemt zijn reactie af met partners in de Europese Unie en de NAVO. Daarmee gaat de kwestie niet alleen over diplomatieke gebouwen, maar ook over de veiligheid van Europese luchthavens, logistieke knooppunten en transportlijnen die voor Oekraïne belangrijk zijn.
Rusland heeft als tegenmaatregel aangekondigd dat de Goethe-Instituten in Moskou, Sint-Petersburg en Jekaterinenburg sluiten. Tegelijk zegt het Kremlin de diplomatieke betrekkingen met Duitsland te willen behouden. Dat laat de kern van de situatie zien: de contacten worden smaller en vijandiger, maar zijn niet verbroken. De volgende stap hangt af van het onderzoek in Leipzig, mogelijke nieuwe sancties en de vraag of Moskou bij diplomatieke vergeldingsmaatregelen blijft of andere drukmiddelen inzet.